छोटो उत्तर: आँखा दुख्नुका धेरै कारण हुन्छन्: आँखामा धुलो वा कीरा पर्नु, आँखा पाक्नु (कन्जङ्टिभाइटिस), सुक्खा आँखा, संक्रमण, ग्लुकोमा आदि। धेरैजसो हल्का समस्या घरमै सम्हालिन्छन्, तर कडा दुखाइ, दृष्टि धमिलो हुनु वा अचानक सुरु भएको लक्षण भए तुरुन्त जाँच गराउनुपर्छ। कारण आफैँ अनुमान गर्नुभन्दा स्वास्थ्यकर्मीलाई देखाउनु राम्रो।
Aakha dukhnu ko karan: लक्षणअनुसार सम्भावित कारण
| लक्षण | सम्भावित कारण |
|---|---|
| दुख्ने, आँसु आउने, धमिलो देखिने, केही परेजस्तो लाग्ने | आँखामा धुलो, कीरा वा सतहमा कोरिएको |
| बालुवा परेजस्तो वा पोल्ने, आँखा टाँसिने | आँखा पाक्नु — कन्जङ्टिभाइटिस |
| आँखा चिलाउने, धमिलो वा पानी आउने | सुक्खा आँखा |
| आँखाको वरिपरि घोच्ने, पोल्ने कडा दुखाइ | क्लस्टर टाउको दुखाइ |
| दुखाइ, रातो आँखा, धमिलो, उज्यालो सहन नसक्ने | संक्रमण, जस्तै कन्ट्याक्ट लेन्सबाट वा हर्पिस |
| आँखा वरिपरि छुँदा दुख्ने, दृष्टि बदलिने | ग्लुकोमा |
| पढ्दा बढ्ने दुखाइ, आँसु, दृष्टि बदलिने | युभाइटिस (आँखाभित्रको सुजन, दुर्लभ) |
Aakha kina polxa?
आँखा पोल्ने दुई सामान्य कारण कन्जङ्टिभाइटिस र सुक्खा आँखा हुन्। सुक्खा आँखामा आँसु कम बन्छ वा छिटो सुक्छ। यसको जोखिम बढी हुन्छ:
- ५० वर्षभन्दा माथि
- कन्ट्याक्ट लेन्स लगाउने
- लामो समय मोबाइल वा कम्प्युटर हेर्ने
- एसी, हिटर, हावा चल्ने, सुक्खा वा धुवाँ भएको ठाउँमा बस्ने
Aakha bhari aasu kina aauxa?
धुवाँ वा चिसो हावामा आँसु आउनु सामान्य हो। यसबाहेक चोट, धुलो-बालुवा, आँसुको नली बन्द हुनु, एलर्जी, संक्रमण, सुक्खा आँखा, बेल्स पाल्सी र केही औषधिले पनि आँसु बग्न सक्छ। सुक्खा आँखामा पनि उल्टै आँसु धेरै आउन सक्छ।
Aakha dukhda k garne?
हल्का सुक्खा वा थाकेको आँखामा:
- हरेक दिन मनतातो (तातो होइन) पानीले परेला सफा गर्ने र बिस्तारै मालिस गर्ने
- टिभी वा कम्प्युटर हेर्दा बीचबीचमा आँखालाई आराम दिने
- स्क्रिन आँखाको सतहभन्दा अलि तल राख्ने
- सुक्खा कोठामा ह्युमिडिफायर प्रयोग गर्ने
- कन्ट्याक्ट लेन्सको सट्टा केही समय चस्मा लगाउने
आँखाको थोपा वा एलर्जीको औषधिबारे फार्मेसीमा सोध्न सकिन्छ; औषधि डाक्टरको सल्लाहमा मात्र प्रयोग गर्नुहोस्। घरको उपचारले केही हप्तामा पनि सुधार नभए आँखाको डाक्टरलाई देखाउनुहोस्।
छिट्टै जाँच गराउनुपर्ने अवस्था
- कडा दुखाइ
- उज्यालो सहन नसक्ने
- दृष्टि धमिलो हुनु, रङ फरक देखिनु वा देख्न कम हुनु
- एक वा दुवै आँखा धेरै रातो हुनु
- कन्ट्याक्ट लेन्स लगाउनेको आँखा रातो र दुख्ने (संक्रमण हुन सक्छ)
- आँसु बग्दा दैनिक काम गर्न गाह्रो हुनु, परेला भित्र मोडिनु वा झर्नु
> तुरुन्त स्वास्थ्य संस्था जानुपर्ने लक्षण: > - आँखाको लक्षण अचानक सुरु हुनु, वा दुखाइले रातभर निदाउन नदिनु > - आँखा रातो, कडा टाउको दुखाइ र वाकवाकी सँगै हुनु — एक्युट एङ्गल क्लोजर ग्लुकोमा हुन सक्छ > - कन्ट्याक्ट लेन्स लगाउनेलाई दुखाइसँगै देख्न कम हुनु > - पछिल्लो ४ हप्ताभित्र आँखाको शल्यक्रिया वा उपचार भएको र कडा दुखाइ वा दृष्टि गुम्नु > - देख्नै नसक्नु > - आँखामा चोट लाग्नु, घोचिनु वा सिसा-बालुवा अड्किनु > - आफैँ गाडी नचलाउनुहोस्; अरूलाई लैजान भन्नुहोस् वा एम्बुलेन्स बोलाउनुहोस्
धेरै सोधिने प्रश्न
Aakha kina dukhxa?
आँखामा केही पर्नु, आँखा पाक्नु, सुक्खा आँखा, संक्रमण, ग्लुकोमा वा युभाइटिस जस्ता कारणले। साथमा देखिने लक्षणले कारण छुट्याउन मद्दत गर्छ, तर अन्तिम निर्णय जाँचपछि मात्र हुन्छ।
Computer herda aakha kina polxa?
लामो समय स्क्रिन हेर्दा आँखा सुक्खा हुने जोखिम बढ्छ। बीचबीचमा आराम दिने र स्क्रिन आँखाभन्दा अलि तल राख्ने गर्नुहोस्।
Aakha bata pani aaunu ramro ho ki naramro?
धुवाँ वा चिसो हावामा आँसु आउनु सामान्य हो। दैनिक काममा बाधा पुग्ने गरी आँसु बगे वा दृष्टि बदलिए डाक्टरलाई देखाउनुहोस्।
Aakha kina suni xa?
आँखा वरिपरि गाँठो वा सुन्निएको फार्मेसीको उपचारले पनि नघटे डाक्टरलाई देखाउनुपर्छ। चोटपछि वा दृष्टि बदलिएर सुन्निए तुरुन्त जाँच गराउनुहोस्।
Aakha rato ra tauko dukhyo bhane k garne?
आँखा रातो, कडा टाउको दुखाइ र वाकवाकी सँगै भए यो आपतकालीन अवस्था हुन सक्छ। तुरुन्त अस्पताल जानुहोस्।
Aakha kina rato hunxa? आँखा पाक्नु (conjunctivitis)
आँखा रातो हुने एउटा सामान्य कारण आँखा पाक्नु (conjunctivitis) हो। NHS अनुसार यो संक्रमण वा एलर्जीले हुन्छ र प्रायः उपचारबिना नै एक-दुई हप्तामा निको हुन्छ। यसलाई red eye वा pink eye पनि भनिन्छ। यो प्रायः दुवै आँखामा हुन्छ, र आँखा:
- रातो हुन्छ
- पोल्छ वा बालुवा परेजस्तो लाग्छ
- पिप आएर परेलामा टाँसिन्छ
- चिलाउँछ
- पानी बग्छ
टाँसिने पिप आउने कन्जङ्टिभाइटिस सर्ने खालको हुन्छ। एलर्जीले हुने कन्जङ्टिभाइटिसले आँखा रातो र रसिलो बनाउँछ, तर यो सर्दैन।
Aakha pakda k garne?
- पानी उमालेर सेलाउनुहोस्, र सफा कपासले परेला बिस्तारै पुछेर पाप्रा हटाउनुहोस्। हरेक आँखाका लागि छुट्टै कपास प्रयोग गर्नुहोस्।
- केही मिनेट आँखामा चिसो कपडा राख्दा आराम मिल्छ।
- आँखा निको नहुन्जेल कन्ट्याक्ट लेन्स नलगाउनुहोस्।
आँखाको थोपा वा एलर्जीको औषधिबारे फार्मेसीमा सोध्न सकिन्छ; औषधि डाक्टरको सल्लाहमा मात्र प्रयोग गर्नुहोस्। ब्याक्टेरियाको संक्रमण भए एन्टिबायोटिक दिइन सक्छ, तर भाइरस वा एलर्जीले भएकोमा एन्टिबायोटिकले काम गर्दैन। ७ दिनभित्र लक्षण ननिको भए, वा ३० दिनभन्दा सानो बच्चाको आँखा रातो र टाँसिने भए छिटो डाक्टरलाई देखाउनुहोस्।
Aakha pakne rog bata kasari bachne?
आँखा पाक्ने संक्रमण अरूलाई सर्न नदिन:
- मनतातो पानी र साबुनले बारम्बार हात धुनुहोस्।
- सिरानीको खोल र अनुहार पुछ्ने कपडा तातो पानी र साबुनले धुनुहोस्।
- हाच्छ्युँ गर्दा मुख र नाक छोप्नुहोस्, र प्रयोग गरेको टिस्यु फोहोरको भाँडोमा फाल्नुहोस्।
- तौलिया र सिरानी अरूसँग साझा नगर्नुहोस्।
- आँखा नमिच्नुहोस्।
सुक्खा आँखा भएमा NHS ले चुरोट नखान, धेरै रक्सी नपिउन, र धुवाँ, सुक्खा वा धुलो भएको ठाउँमा धेरै बेर नबस्न सल्लाह दिन्छ। केही डिप्रेसन वा रक्तचापका औषधिले पनि आँखा सुक्खा बनाउन सक्छन्, तर शंका लागे पनि डाक्टरसँग नसोधी औषधि नरोक्नुहोस्।
स्रोत (थप): NHS — Conjunctivitis: https://www.nhs.uk/conditions/conjunctivitis/
स्रोतहरू
- NHS — Eye pain: https://www.nhs.uk/symptoms/eye-pain/
- NHS — Watering eyes: https://www.nhs.uk/conditions/watering-eyes/
- NHS — Dry eyes: https://www.nhs.uk/conditions/dry-eyes/
यो लेख शैक्षिक उद्देश्यका लागि हो, चिकित्सकीय परामर्शको विकल्प होइन।