कब्जियत [Constipation]: लक्षण, उपचार र रोकथामका उपायहरू

# कब्जियत [Constipation]: कारण, लक्षण, उपचार र रोकथाम

परिचय

कब्जियत [Constipation] एक सामान्य पाचन समस्या हो जसले धेरै मानिसहरूलाई असर गर्छ। यसमा दिसा गर्न गाह्रो हुन्छ, दिसा सुख्खा र कडा हुन्छ, वा हप्तामा तीन पटक भन्दा कम दिसा हुन्छ। यो समस्या सामान्यतया जीवनशैली, आहार वा केही औषधिको प्रयोगका कारण देखा पर्छ। नेपालमा पनि यो समस्या व्यापक रूपमा देखिन्छ, विशेषगरी कम फाइबरयुक्त खाना खाने र पर्याप्त पानी नपिउने मानिसहरूमा।

यस लेखले कब्जियतका कारणहरू, लक्षणहरू, यसको उपचारका उपायहरू र यसबाट बच्न सकिने रोकथामका विधिहरू बारे विस्तृत जानकारी प्रदान गर्दछ। यसले तपाईंलाई आफ्नो पाचन स्वास्थ्य सुधार गर्न र कब्जियतको समस्याबाट मुक्ति पाउन मद्दत गर्नेछ। तपाईं एक्लै हुनुहुन्न; धेरै मानिसहरूले यो अनुभव गर्छन्, र यसलाई व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ।

कब्जियत के हो?

कब्जियत [Constipation] भनेको आन्द्राको चाल [bowel movements] असामान्य रूपमा ढिलो हुनु वा दिसा सुख्खा, कडा र पास गर्न गाह्रो हुनु हो। सामान्यतया, एक व्यक्तिले हप्तामा तीन पटक भन्दा कम दिसा गरेमा त्यसलाई कब्जियत मानिन्छ। यस अवस्थामा, ठूलो आन्द्रा [large intestine] ले दिसाबाट धेरै पानी सोस्छ, जसले गर्दा दिसा कडा हुन्छ र आन्द्राबाट सहजै बाहिर निस्कन सक्दैन।

नेपालमा, विशेषगरी सहरीकरण र बदलिँदो जीवनशैलीका कारण कब्जियतको समस्या बढ्दो छ। कम फाइबरयुक्त तयारी खाना [processed foods] को सेवन, शारीरिक निष्क्रियता [physical inactivity] र पर्याप्त पानी नपिउने बानीले यो समस्यालाई बढावा दिएको छ। ग्रामीण क्षेत्रमा पनि, परम्परागत आहारमा परिवर्तन र स्वास्थ्य शिक्षाको कमीले यो समस्या देखिन सक्छ। चिन्ता नलिनुहोस्, धेरैजसो अवस्थामा जीवनशैली परिवर्तनले ठूलो फरक पार्न सक्छ।

🚨 लक्षणहरू [Symptoms]

कब्जियत का मुख्य लक्षणहरू यस प्रकार छन्:

• • हप्तामा तीन पटक भन्दा कम दिसा हुनु [Fewer than three bowel movements per week]

• • दिसा गर्न धेरै बल लगाउनु पर्ने [Straining during bowel movements]

• • दिसा कडा वा डल्ला-डल्ला हुनु [Hard or lumpy stools]

• • दिसा पूर्ण रूपमा ननिकालेको महसुस हुनु [Feeling of incomplete evacuation]

• • गुदद्वारमा अवरोध भएको महसुस हुनु [Feeling of a blockage in the rectum]

• • पेट फुल्नु वा पेट दुख्नु [Abdominal bloating or pain]

• • भोक नलाग्नु [Loss of appetite]

• • वाकवाकी लाग्नु [Nausea]

• • दिसा पास गर्न मद्दत गर्न हात प्रयोग गर्नुपर्ने [Needing to use manual maneuvers to pass stool]

साना बालबालिका, गर्भवती महिला र वृद्धवृद्धामा कब्जियतको लक्षण बढी गम्भीर हुन सक्छ र यसले अन्य स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्छ।

⚠️ कब्जियतका खतरनाक संकेतहरू [Danger Signs] जसलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन:

• ⚠️ दिसामा रगत देखिनु [Blood in stool]

• ⚠️ अकारण तौल घट्नु [Unexplained weight loss]

• ⚠️ निरन्तर पेट दुख्नु [Persistent abdominal pain]

• ⚠️ वाकवाकी वा बान्ता हुनु [Nausea or vomiting]

• ⚠️ दिसा गर्ने बानीमा अचानक परिवर्तन [Sudden change in bowel habits]

• ⚠️ ज्वरो आउनु [Fever]

• ⚠️ दिसा पास गर्न नसक्नु [Inability to pass stool or gas]

• ⚠️ अत्यधिक थकान [Extreme fatigue]

जटिलताहरू [Complications]

कब्जियतलाई बेवास्ता गर्दा निम्न जटिलताहरू [complications] देखा पर्न सक्छन्:

• • बवासीर [Hemorrhoids]: दिसा गर्न बल लगाउँदा गुदद्वारको नसा फुल्नु।

• • मलद्वार चिरिनु [Anal fissures]: कडा दिसाका कारण गुदद्वारको छाला च्यातिएर घाउ हुनु।

• • फेकल इम्पेक्सन [Fecal impaction]: आन्द्रामा कडा दिसा अड्किएर बाहिर निस्कन नसक्नु।

• • रेक्टल प्रोल्याप्स [Rectal prolapse]: दिसा गर्न अत्यधिक बल लगाउँदा मलद्वारको भित्री भाग बाहिर निस्कनु।

• • डाइभर्टिकुलाइटिस [Diverticulitis]: आन्द्राको भित्तामा सानो थैलीहरू बनेर सुन्निनु।

• • जीवनको गुणस्तरमा कमी [Reduced quality of life]: असुविधा र चिन्ताका कारण दैनिक गतिविधिमा असर पर्नु।

⚠️ कारण र जोखिम कारकहरू [Causes & Risk Factors]

कब्जियत धेरै कारणहरूले हुन सक्छ। यहाँ मुख्य कारणहरू उल्लेख गरिएका छन्:

आहारा र जीवनशैली [Diet and Lifestyle] (६०%):

• • • पर्याप्त फाइबर नखानु [Insufficient fiber intake]

• • • पर्याप्त पानी नपिउनु [Dehydration]

• • • शारीरिक निष्क्रियता [Lack of physical activity]

• • • दिसा गर्ने इच्छालाई रोक्नु [Ignoring the urge to defecate]

• • • यात्रा वा दिनचर्यामा परिवर्तन [Travel or changes in routine]

औषधिहरू [Medications] (२०%):

• • • ओपिओइड पेनकिलर [Opioid painkillers]

• • • एन्टिडिप्रेसेन्ट [Antidepressants]

• • • आइरन सप्लिमेन्ट [Iron supplements]

• • • क्याल्सियम च्यानल ब्लकर [Calcium channel blockers]

• • • एन्टिहिस्टामाइन [Antihistamines]

चिकित्सीय अवस्थाहरू [Medical Conditions] (१५%):

• • • हाइपोथाइरोइडिज्म [Hypothyroidism]

• • • मधुमेह [Diabetes]

• • • इरिटेबल बाउल सिन्ड्रोम [Irritable Bowel Syndrome (IBS)]

• • • पार्किन्सन रोग [Parkinson's disease]

• • • मल्टिपल स्क्लेरोसिस [Multiple sclerosis]

• • • गर्भावस्था [Pregnancy]

अन्य कारणहरू [Other Causes] (५%):

• • • मलद्वारको संरचनात्मक समस्या [Structural problems in the rectum or anus]

• • • आन्द्राको मांसपेशीको कमजोरी [Weakness of intestinal muscles]

नेपालमा जोखिम कारकहरू [Risk Factors in Nepal]:

• • कम फाइबरयुक्त आहार [Low-fiber diet]: नेपालमा तयारी खाना र प्रशोधित खाद्य पदार्थको बढ्दो सेवन।

• • पर्याप्त पानीको कमी [Inadequate water intake]: विशेषगरी गर्मी मौसममा वा शारीरिक श्रम गर्नेहरूमा।

• • शारीरिक निष्क्रियता [Physical inactivity]: सहरी क्षेत्रमा बढ्दो निष्क्रिय जीवनशैली।

• • सार्वजनिक शौचालयको अनुपलब्धता [Lack of accessible public toilets]: दिसा गर्ने इच्छालाई रोक्ने बानीको विकास।

• • परम्परागत उपचारमा भर पर्नु [Reliance on traditional remedies]: वैज्ञानिक आधार नभएका घरेलु उपचारले समस्यालाई झन् बढाउन सक्ने।

• • स्वास्थ्य शिक्षाको कमी [Lack of health education]: कब्जियतका कारण र रोकथामका उपायबारे जनचेतनाको अभाव।

🩺 निदान र परीक्षणहरू [Diagnosis & Tests]

कब्जियतको निदान [diagnosis] सामान्यतया बिरामीको लक्षण र शारीरिक परीक्षण [physical examination] को आधारमा गरिन्छ। कहिलेकाहीँ, अन्य गम्भीर अवस्थाहरूलाई बहिष्कार गर्न थप परीक्षणहरू आवश्यक पर्न सक्छन्।

• • विस्तृत चिकित्सा इतिहास [Detailed medical history]: दिसा गर्ने बानी, आहार, औषधि र अन्य स्वास्थ्य समस्या बारे जानकारी लिने।

• • शारीरिक परीक्षण [Physical examination]: पेटको जाँच र आवश्यक परेमा डिजिटल रेक्टल परीक्षण [digital rectal exam] गरिने।

• • रगत परीक्षण [Blood tests]: थाइरोइड समस्या वा मधुमेह जस्ता अन्तर्निहित कारणहरू पत्ता लगाउन।

• • कोलोनोस्कोपी [Colonoscopy] वा सिग्मोइडोस्कोपी [Sigmoidoscopy]: आन्द्राको भित्री भाग हेर्न र अवरोध वा अन्य असामान्यताबारे पत्ता लगाउन।

• • दिसाको नमूना परीक्षण [Stool sample test]: रगत वा संक्रमणको लागि जाँच गर्न।

• • बाउल ट्रान्जिट टाइम टेस्ट [Bowel transit time test]: आन्द्रामा खाना कति समयसम्म रहन्छ भनेर जाँच गर्न।

सहि निदानले कब्जियतको अन्तर्निहित कारण पत्ता लगाउन र त्यस अनुसार उपयुक्त उपचार योजना बनाउन मद्दत गर्दछ। सही जानकारीले तपाईंलाई राम्रो निर्णय लिन सशक्त बनाउँछ।

💊 उपचार [Treatment]

कब्जियतको उपचार [treatment] सामान्यतया जीवनशैली र आहारमा परिवर्तन गरेर सुरु हुन्छ। यदि यी उपायहरू प्रभावकारी भएनन् भने, औषधि र अन्य विधिहरू आवश्यक पर्न सक्छन्। उपचारको मुख्य लक्ष्य नियमित र सहज दिसा गराउनु हो।

१. आहारमा फाइबर बढाउने [Increase Dietary Fiber]:

आहारमा प्रशस्त मात्रामा फलफूल, तरकारी, गेडागुडी र साबुत अन्न [whole grains] समावेश गर्नुहोस्। फाइबरले दिसालाई नरम बनाउँछ र आन्द्राबाट सजिलै पास हुन मद्दत गर्छ। बिस्तारै फाइबरको मात्रा बढाउनुहोस् ताकि पेट फुल्ने वा ग्याँस [gas] को समस्या नहोस्। दाल, गहुँको रोटी, हरियो सागपात र मौसम अनुसारका फलफूलहरू निकै उपयोगी हुन्छन्।

२. पर्याप्त पानी पिउने [Drink Plenty of Fluids]:

दिनभरि पर्याप्त मात्रामा पानी पिउनु कब्जियत रोक्न र उपचार गर्नका लागि महत्त्वपूर्ण छ। पानीले दिसालाई नरम राख्न मद्दत गर्छ। सोडा, कफी र अल्कोहल जस्ता पेय पदार्थहरूले शरीरलाई डिहाइड्रेट [dehydrate] गर्न सक्छन्, त्यसैले यस्ता पेय पदार्थको सेवन कम गर्नुहोस्।

३. नियमित शारीरिक गतिविधि [Regular Physical Activity]:

नियमित व्यायामले आन्द्राको चाललाई उत्तेजित गर्न मद्दत गर्छ। दैनिक कम्तीमा ३० मिनेट हिँड्ने, दौडने वा योग [yoga] गर्ने जस्ता हल्का व्यायाम गर्नुहोस्। यसले पाचन प्रणालीलाई स्वस्थ राख्न मद्दत गर्छ।

४. रेचक औषधि [Laxatives] को प्रयोग:

यदि आहार र जीवनशैली परिवर्तनले काम गरेन भने, डाक्टरको सल्लाहमा रेचक औषधिहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ। रेचकहरू विभिन्न प्रकारका हुन्छन् जस्तै: बल्क-फर्मिङ एजेन्ट [bulk-forming agents], ओस्मोटिक एजेन्ट [osmotic agents], स्टूल सफ्टनर [stool softeners] र स्टिमुल्यान्ट रेचक [stimulant laxatives]। यी औषधिको अत्यधिक वा गलत प्रयोगले आन्द्रालाई कमजोर बनाउन सक्छ, त्यसैले चिकित्सकको निगरानीमा मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ।

५. अन्य उपचार विधिहरू [Other Treatment Methods]:

गम्भीर वा पुरानो कब्जियत [chronic constipation] को लागि, डाक्टरले बायोफिडब्याक थेरापी [biofeedback therapy] वा शल्यक्रिया [surgery] (बिरलै आवश्यक पर्छ) जस्ता विशेष उपचारहरू सिफारिस गर्न सक्छन्। नेपालमा, सरकारी अस्पताल र निजी क्लिनिकहरूमा पाचन विशेषज्ञहरू [gastroenterologists] उपलब्ध छन् जसले यी जटिल अवस्थाहरूको उपचारमा मद्दत गर्न सक्छन्।

🌱 आहार र जीवनशैली [Diet & Lifestyle]

कब्जियत हुँदा वा यसबाट बच्नका लागि निम्न आहार [diet] सल्लाहहरू पालना गर्नुहोस्:

• • उच्च फाइबरयुक्त फलफूल [High-fiber fruits]: स्याउ, नास्पाती, सुन्तला, किवी, मेवा।

• • उच्च फाइबरयुक्त तरकारी [High-fiber vegetables]: ब्रोकाउली, पालक, गाजर, बन्दागोभी।

• • साबुत अन्न [Whole grains]: गहुँको रोटी, ब्राउन राइस, ओट्स।

• • गेडागुडी [Legumes]: दाल, गेडागुडी, सिमी।

• • प्रशस्त पानी र तरल पदार्थ [Plenty of water and fluids]: दिनमा कम्तीमा ८-१० गिलास पानी पिउनुहोस्।

• • प्रोबायोटिक युक्त खाना [Probiotic-rich foods]: दही, मोही (आन्द्राको स्वास्थ्यका लागि)।

कम फाइबरयुक्त, प्रशोधित र चिल्लो खानाहरूबाट बच्नुहोस् किनभने यिनले कब्जियतलाई झन् बढाउन सक्छन्। साना सुधारहरूले पनि ठूलो फरक पार्न सक्छन्।

🔍 रोकथामका उपायहरू [Prevention]

कब्जियतबाट बच्नका लागि निम्न रोकथामका उपायहरू [prevention steps] अपनाउनुहोस्:

१. सन्तुलित आहार [Balanced Diet]:

आहारमा प्रशस्त मात्रामा फाइबरयुक्त फलफूल, तरकारी र साबुत अन्न समावेश गर्नुहोस्। नेपालमा सजिलै पाइने दाल, गेडागुडी, सागपात र स्थानीय फलफूलहरू कब्जियत रोक्नका लागि उत्तम विकल्प हुन्।

२. पर्याप्त पानीको सेवन [Adequate Fluid Intake]:

दिनभरि पर्याप्त मात्रामा पानी पिउनुहोस्। विशेषगरी गर्मीमा वा शारीरिक श्रम गर्दा पानीको मात्रा बढाउनुहोस्। चिया र कफीको सट्टा सादा पानी वा कागती पानी पिउनु राम्रो हुन्छ।

३. नियमित व्यायाम [Regular Exercise]:

नियमित रूपमा शारीरिक गतिविधि गर्नुहोस्। दैनिक ३० मिनेटको हिँडाइ, योग वा अन्य कुनै पनि व्यायामले आन्द्राको चाललाई सक्रिय राख्न मद्दत गर्छ।

४. दिसा गर्ने इच्छालाई नरोक्नुहोस् [Don't Ignore the Urge]:

जब दिसा लाग्छ, त्यसलाई नरोक्नुहोस्। दिसा गर्ने इच्छालाई लामो समयसम्म रोक्दा दिसा कडा हुन सक्छ र कब्जियत निम्त्याउन सक्छ। शौचालयमा जानको लागि नियमित समय तालिका बनाउनुहोस्।

🚨 कहिले डाक्टरलाई देखाउने? [When to See a Doctor]

यदि तपाईंलाई निम्न लक्षणहरू मध्ये कुनै देखिन्छ भने, तुरुन्तै डाक्टरलाई देखाउनुहोस्:

• 🚨 कब्जियत अचानक सुरु भएमा र पहिले यस्तो नभएको भए [New onset of constipation]

• 🚨 दिसामा रगत देखिनु [Blood in your stool]

• 🚨 अकारण तौल घट्नु [Unexplained weight loss]

• 🚨 निरन्तर पेट दुख्नु [Persistent abdominal pain]

• 🚨 दिसा गर्ने बानीमा अचानक र लगातार परिवर्तन [Sudden and persistent changes in bowel habits]

• 🚨 ज्वरो आउनु [Fever]

• 🚨 वाकवाकी वा बान्ता हुनु [Nausea or vomiting]

• 🚨 दिसा पास गर्न नसक्नु [Inability to pass stool or gas]

यी लक्षणहरूले गम्भीर अन्तर्निहित स्वास्थ्य समस्याको संकेत गर्न सक्छन्। विशेषगरी बालबालिका र वृद्धवृद्धामा यस्ता लक्षण देखिएमा ढिलाइ नगरी चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ। तपाईंको स्वास्थ्य नै सबैभन्दा ठूलो धन हो, यसलाई प्राथमिकता दिनुहोस्।

निष्कर्ष [Conclusion]

कब्जियत [Constipation] एक सामान्य तर व्यवस्थापन गर्न सकिने समस्या हो। नेपालमा पनि धेरै मानिसहरू यसबाट प्रभावित छन्। सही आहार, पर्याप्त पानीको सेवन, नियमित व्यायाम र दिसा गर्ने बानीमा ध्यान दिएर यसलाई नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।

यदि जीवनशैलीका परिवर्तनहरूले काम गरेनन् वा तपाईंलाई माथि उल्लेखित कुनै पनि खतरनाक संकेतहरू [danger signs] देखिएमा, तुरुन्तै स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिनुहोस्। समयमै उपचारले जटिलताहरूबाट बच्न र स्वस्थ जीवनशैली कायम राख्न मद्दत गर्छ। आफ्नो शरीरको कुरा सुन्नुहोस् र आवश्यक परेमा मद्दत माग्न नहिचकिचाउनुहोस्।

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू [FAQs]

प्रश्न: कब्जियतका लागि कुन खाना राम्रो हुन्छ [What foods are good for constipation]?

उत्तर: उच्च फाइबरयुक्त खानाहरू जस्तै फलफूल (स्याउ, मेवा), तरकारी (पालक, ब्रोकाउली), गेडागुडी (दाल, सिमी) र साबुत अन्न (गहुँको रोटी, ओट्स) कब्जियतका लागि राम्रो हुन्छन्। पर्याप्त पानी पिउनु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ।

प्रश्न: के पानीको कमीले कब्जियत हुन्छ [Does lack of water cause constipation]?

उत्तर: हो, पर्याप्त पानी नपिउनाले कब्जियत हुन सक्छ। पानीले दिसालाई नरम राख्न मद्दत गर्छ, जसले गर्दा दिसा आन्द्राबाट सजिलै पास हुन सक्छ। शरीरमा पानीको कमी हुँदा दिसा सुख्खा र कडा हुन्छ।

प्रश्न: कब्जियतका लागि कहिले डाक्टरलाई देखाउनुपर्छ [When should I see a doctor for constipation]?

उत्तर: यदि तपाईंको कब्जियत नयाँ हो, वा दिसामा रगत देखियो, अकारण तौल घट्यो, पेट दुख्ने समस्या भयो, वा अन्य कुनै चिन्ताजनक लक्षणहरू देखिएमा तुरुन्तै डाक्टरलाई देखाउनुपर्छ।

प्रश्न: के व्यायामले कब्जियतमा मद्दत गर्छ [Does exercise help with constipation]?

उत्तर: हो, नियमित शारीरिक गतिविधिले आन्द्राको चाललाई उत्तेजित गर्न मद्दत गर्छ, जसले कब्जियत कम गर्न सक्छ। दैनिक कम्तीमा ३० मिनेटको हल्का व्यायाम लाभकारी हुन्छ।

प्रश्न: के कब्जियतले बवासीर निम्त्याउन सक्छ [Can constipation cause hemorrhoids]?

उत्तर: हो, कब्जियतका कारण दिसा गर्न अत्यधिक बल लगाउँदा गुदद्वार [anus] वरपरका नसाहरूमा दबाब पर्छ र ती फुल्न सक्छन्, जसले बवासीर [hemorrhoids] निम्त्याउँछ।

प्रश्न: कब्जियतको लागि कुन औषधिहरू प्रयोग गरिन्छ [What medications are used for constipation]?

उत्तर: कब्जियतका लागि विभिन्न प्रकारका रेचक औषधिहरू [laxatives] उपलब्ध छन् जस्तै: फाइबर सप्लिमेन्ट [fiber supplements], स्टूल सफ्टनर [stool softeners], ओस्मोटिक रेचक [osmotic laxatives] र स्टिमुल्यान्ट रेचक [stimulant laxatives]। यी औषधिहरू डाक्टरको सल्लाहमा मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ।

प्रश्न: के बालबालिकालाई पनि कब्जियत हुन सक्छ [Can children get constipation]?

उत्तर: हो, बालबालिकालाई पनि कब्जियत हुन सक्छ। यसको कारण आहारमा फाइबरको कमी, पर्याप्त पानीको कमी, वा शौचालयको डर जस्ता कारणहरू हुन सक्छन्। बालबालिकामा कब्जियत देखिएमा बालरोग विशेषज्ञ [pediatrician] सँग सल्लाह लिनुपर्छ।

सन्दर्भहरू [Sources]

• • WHO Fact Sheet: Gastrointestinal disorders (2023) ↗

• • National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK): Constipation ↗

• • Mayo Clinic: Constipation ↗

• • American College of Gastroenterology (ACG) Clinical Guideline: Chronic Constipation (2021) ↗

• • Nepal Ministry of Health and Population: National Health Policy (2076) ↗

• • UNICEF Nepal: Nutrition and Health Reports ↗

बाह्य लिङ्कहरू तिनीहरूको सम्बन्धित संस्थाहरूको स्वामित्वमा छन्।

⚠️ चिकित्सा अस्वीकरण [Medical Disclaimer]

यो लेख केवल शैक्षिक उद्देश्य [Educational Purpose] को लागि हो र व्यक्तिगत चिकित्सा सल्लाह [Medical Advice] को विकल्प होइन। कुनै स्वास्थ्य समस्याको लागि सधैं योग्य डाक्टर [Qualified Doctor] सँग सल्लाह लिनुहोस्। यदि तपाईंलाई आकस्मिक स्वास्थ्य समस्या [Medical Emergency] छ भने, तुरुन्त नजिकको अस्पताल [Hospital] मा जानुहोस् वा १०२ (एम्बुलेन्स) मा फोन गर्नुहोस्।

थप प्रश्नहरू (FAQ)

प्र: कब्जियत (Kabjiyat) हटाउने तरिका के हो?
उ: उपचारमा आहारमा फाइबर बढाउने, प्रशस्त पानी पिउने, नियमित शारीरिक गतिविधि (दैनिक ३० मिनेट हिँड्ने/योग), र आवश्यक परे डाक्टरको सल्लाहमा रेचक औषधि (laxatives) प्रयोग गर्ने कुरा पर्दछ। दिसा गर्ने इच्छालाई नरोक्नु पनि महत्त्वपूर्ण छ।

प्र: गम्भीर कब्जियतका लागि कुन खाना उत्तम हुन्छ?
उ: उच्च फाइबरयुक्त फलफूल (स्याउ, नास्पाती, किवी), तरकारी (ब्रोकाउली, पालक, गाजर), साबुत अन्न (गहुँको रोटी, ओट्स), गेडागुडी (दाल, सिमी) र प्रोबायोटिक खाना (दही, मोही) राम्रा हुन्छन्। लेख अनुसार यदि आहार-जीवनशैली परिवर्तनले काम गरेन भने, गम्भीर/पुरानो कब्जियतका लागि डाक्टरले बायोफिडब्याक थेरापी वा रेचक औषधि सिफारिस गर्न सक्छन्।

प्र: के व्यायामले कब्जियतमा मद्दत गर्छ?
उ: हो, नियमित शारीरिक गतिविधिले आन्द्राको चाललाई उत्तेजित गर्छ; दैनिक कम्तीमा ३० मिनेटको हल्का व्यायाम लाभकारी हुन्छ।