डेङ्गु के हो? (What Is It?) डेङ्गु [Dengue] एक भाइरल ज्वरो हो जुन एडिस [Aedes] मोसोको टोकाइबाट सर्छ। यो नेपालमा वर्षायाममा धेरै देखिन्छ। डेङ्गु ज्वरोले शरीरमा प्लेटलेट्स घटाउन सक्छ र गम्भीर अवस्थामा डेङ्गु हेमोरेजिक फिभर [Dengue Hemorrhagic Fever] निम्त्याउन सक्छ। कारणहरू (Causes) डेङ्गु भाइरस [Dengue virus] को चार प्रकार (DENV-1, DENV-2, DENV-3, DENV-4) मध्ये कुनै एकले संक्रमण गर्छ। एडिस एजिप्टी [Aedes aegypti] मोसोले टोकेपछि भाइरस शरीरमा प्रवेश गर्छ। नेपालमा वर्षायाम (जेठ-भदौ) र गर्मीमा मोसोको प्रकोप बढ्छ। सफा पानी जम्मा हुने ठाउँ (टायर, गमला, फूलदानी) मा मोसोले फुल पार्छ। एक पटक संक्रमित भएपछि अर्को प्रकारको भाइरसले गम्भीर रोग निम्त्याउन सक्छ। लक्षण र जटिलताहरू (Symptoms & Complications) डेङ्गु ज्वरोका मुख्य लक्षणहरूमा उच्च ज्वरो [High fever], टाउको दुखाइ [Headache], आँखाको पछाडि दुखाइ, मांसपेशी र जोर्नी दुखाइ [Muscle and joint pain], र छालामा रातो दाग [Rash] समावेश छन्। जटिलताहरूमा प्लेटलेट्स घट्नु, रक्तस्राव [Bleeding], र डेङ्गु शक सिन्ड्रोम [Dengue Shock Syndrome] हुन सक्छ, जुन ज्यान जोखिममा पार्न सक्छ। निदान र परीक्षणहरू (Diagnosis & Tests) नेपालमा डेङ्गुको निदानका लागि रगत परीक्षण [Blood test] गरिन्छ। NS1 एन्टिजेन टेस्ट [NS1 Antigen Test] प्रारम्भिक चरणमा, र IgM/IgG एन्टिबडी टेस्ट पछिल्लो चरणमा गरिन्छ। प्लेटलेट्स काउन्ट पनि नियमित जाँच गरिन्छ। उपचार (Treatment) डेङ्गुको कुनै विशेष औषधि छैन। उपचारमा आराम [Rest], प्रशस्त पानी पिउनु [Hydration], र ज्वरो घटाउन प्यारासिटामोल [Paracetamol] प्रयोग गरिन्छ। एस्पिरिन [Aspirin] वा आइबुप्रोफेन [Ibuprofen] प्रयोग नगर्नुहोस्। गम्भीर अवस्थामा अस्पताल भर्ना गरी प्लेटलेट्स चढाउनुपर्ने हुन सक्छ। नेपालमा विशेषज्ञ डाक्टर खोज्नुहोस् — Dr Health Nepal मा अनलाइन appointment बुक गर्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस् । जीवनशैली सुधारका सुझाव (Lifestyle) डेङ्गुबाट बच्न मोसोको टोकाइबाट जोगिनुहोस्। पूरा बाहुला भएको लुगा लगाउनुहोस्, मोसोको जाली [Mosquito net] प्रयोग गर्नुहोस्, र मोसो रिपेलेन्ट [Mosquito repellent] लगाउनुहोस्। घर वरपर पानी जम्न नदिनुहोस्। पपायाको पातको रस [Papaya leaf juice] प्लेटलेट्स बढाउन सहायक हुन सक्छ। रोकथाम (Prevention) डेङ्गु रोकथामका लागि मोसोको प्रजनन स्थल नष्ट गर्नुहोस्। पानी जम्ने भाँडा हप्तामा एक पटक सफा गर्नुहोस्। टायर, गमला, र फूलदानीमा पानी जम्न नदिनुहोस्। मोसोको टोकाइबाट बच्न मोसो क्वाइल [Mosquito coil] वा म्याट प्रयोग गर्नुहोस्। प्रश्नोत्तर (FAQ) प्र: डेङ्गु ज्वरो कति दिन रहन्छ? उ: सामान्यतः २-७ दिनसम्म रहन्छ। प्र: डेङ्गु एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सर्छ? उ: होइन, यो मोसोको टोकाइबाट मात्र सर्छ। प्र: डेङ्गुको खोप छ? उ: हो, डेङ्गु खोप [Dengue vaccine] उपलब्ध छ, तर नेपालमा सीमित छ। प्र: प्लेटलेट्स कति घट्यो भने खतरा? उ: १,००,००० प्रति माइक्रोलिटरभन्दा कम भएमा खतरा हुन्छ। प्र: डेङ्गुमा के खाने? उ: प्रशस्त पानी, सुप, फलफूल (पपाया, अनार), र हल्का खाना खानुहोस्। प्र: डेङ्गु पुन: हुन सक्छ? उ: हो, चार प्रकारको भाइरस भएकाले पुन: संक्रमण हुन सक्छ। निष्कर्ष (Conclusion) डेङ्गु रोकथाम नेपालमा सचेतना र सावधानीले सम्भव छ। लक्षण देखिएमा तुरुन्त डाक्टरसँग परामर्श गर्नुहोस्। Dr Health Nepal मा विशेषज्ञ डाक्टर खोज्नुहोस् र आफ्नो स्वास्थ्य सुरक्षित राख्नुहोस्।
डेङ्गु रोकथाम (Dengue Prevention): कारण, लक्षण र उपचार
Medical review: Reviewed by Dr. Roshan Basnet, MBBS, Nepal Medical Council licensed physician. Last reviewed 2026-07-10.