छोटो उत्तर: हर्नियालाई स्थायी रूपमा ठिक पार्ने एउटै उपचार शल्यक्रिया (अपरेसन) हो। लक्षण नभएको सानो कम्मरको हर्नियामा तुरुन्त अपरेसन नचाहिन पनि सक्छ। तर हर्निया दुख्ने, भित्र नफर्कने वा रङ फेरिने भए तुरुन्त अस्पताल जानुपर्छ।
मानिसहरू यसरी पनि खोज्छन्: harniya ko upachar, harniya ko lakshan, harniya operation, nabi ko harniya
हर्निया भनेको के हो
शरीरको कमजोर भागबाट भित्रको तन्तु वा आन्द्राको केही भाग बाहिरतिर धकेलिएर डल्लो बन्नुलाई हर्निया भनिन्छ। ठाउँ अनुसार यसका प्रकार छन्:
| प्रकार | कहाँ हुन्छ |
|---|---|
| Inguinal हर्निया | खुट्टा र पेट जोडिने ठाउँ (कम्मरको तल्लो भाग, groin) |
| Umbilical हर्निया | नाभिमुनि वा नाभिको छेउमा |
| Femoral हर्निया | तिघ्राको माथिल्लो भाग, groin नजिक |
| Hiatus हर्निया | छातीभित्र (पेटको माथिल्लो भाग) |
छातीभित्र हुने हर्नियाबारे हेर्नुहोस्: हाइटल हर्निया।
हर्नियाका लक्षण
- खोक्दा, हाच्छ्युँ गर्दा वा रुँदा ठूलो हुने डल्लो वा उभार
- डल्लो माथिको छाला तन्किएजस्तो देखिनु
- groin को हर्नियामा खुट्टा गह्रौँ, तानिएजस्तो लाग्नु
- उभिँदा, जोर गर्दा वा भारी उठाउँदा असजिलो वा दुखाइ बढ्नु
धेरैजसोमा उभार देखिनुबाहेक अरू लक्षण हुँदैन। साना बच्चामा उभार रुँदा वा खोक्दा मात्र देखिन सक्छ।
हर्नियाको उपचार: शल्यक्रिया
शल्यक्रिया नै स्थायी उपचार हो। अपरेसनमा डाक्टरले कमजोर भाग टाँकाले बन्द गर्छन्, कहिलेकाहीँ जाली (mesh) पनि राख्छन्। अपरेसनपछि हर्निया फेरि आउने सम्भावना कम हुन्छ।
अपरेसनका दुई तरिका छन्:
- Keyhole (laparoscopic) सर्जरी: पेटमा केही साना चीरा बनाएर गरिन्छ।
- Open सर्जरी: groin मा एउटा ठूलो चीरा बनाएर गरिन्छ।
कुन तरिका ठिक हुन्छ भन्ने कुरा हर्नियाको ठाउँ, आकार र तपाईंको समग्र स्वास्थ्यमा भर पर्छ। यो निर्णय सर्जनसँग गर्नुहोस्।
कहिले अपरेसन चाहिन्छ:
- Inguinal हर्नियाले दुखाइ जस्ता लक्षण दिइरहेको छ भने मर्मत गर्नुपर्ने हुन सक्छ। लक्षण नभए तुरुन्त उपचार नचाहिन पनि सक्छ।
- वयस्कमा umbilical हर्निया आफैँ निको हुने सम्भावना कम हुन्छ। त्यसैले प्रायः अपरेसनकै सल्लाह दिइन्छ।
- तौल धेरै छ भने घटाउनु पनि उपचारको भाग हो।
अपरेसनपछि निको हुन कति समय लाग्छ
Inguinal हर्नियाको अपरेसनपछि पूरै निको हुन प्रायः ४ देखि ६ हप्तासम्म लाग्छ, कसैलाई अझ बढी लाग्न सक्छ। कामबाट कम्तीमा १ देखि २ हप्ता बिदा चाहिन्छ। भारी उठाउने काम गर्नेलाई ६ हप्तासम्म लाग्न सक्छ।
बच्चामा हर्निया
- नाभिको हर्निया भएका बच्चामा यो प्रायः ५ वर्षको उमेरसम्म आफैँ हराउँछ।
- Inguinal हर्निया केटा बच्चामा धेरै देखिन्छ।
- बच्चाको हर्निया दुखेर नरोकिने वा रङ फेरिने भए तुरुन्त अस्पताल लैजानुहोस्।
Strangulation: किन खतरनाक छ
हर्नियामा अड्किएको आन्द्रा वा तन्तुमा रगत पुग्न बन्द भयो भने त्यसलाई strangulation भनिन्छ। यस्तो अवस्थामा तुरुन्त अपरेसन चाहिन्छ। हर्निया भएको ठाउँमा दुखाइ हुनु यसको संकेत हुन सक्छ।
> तुरुन्त स्वास्थ्य संस्था जानुपर्ने लक्षण: > - हर्नियामा कडा दुखाइ, जुन ननिको हुने > - दुखेको हर्निया पल्टिएर बिस्तारै थिच्दा पनि भित्र नफर्कनु > - हर्निया सधैँभन्दा बढी सुन्निनु, रातो, बैजनी वा कालो हुनु > - वाकवाकी, बान्ता, वा खाना पेटमा नअडिनु > - वायु नखुल्नु वा दिसा नहुनु > - पेट फुल्नु, ज्वरो आउनु वा अचानक अलमलिनु
धेरै सोधिने प्रश्न
Harniya operation bina thik hunxa?
वयस्कमा हर्निया स्थायी रूपमा ठिक पार्ने उपचार शल्यक्रिया मात्र हो। लक्षण नभएको सानो inguinal हर्नियामा डाक्टरले पर्खेर हेर्न सक्छन्।
Nabi ko harniya bachha ma thik hunxa?
प्रायः हुन्छ। बच्चाको नाभिको हर्निया सामान्यतया ५ वर्षसम्म आफैँ हराउँछ।
Harniya ko lakshan k k hun?
खोक्दा वा रुँदा ठूलो हुने डल्लो, तन्किएको छाला, groin मा गह्रौँपन र भारी उठाउँदा दुखाइ।
Harniya operation pachhi kati din aaram garne?
पूरै निको हुन प्रायः ४ देखि ६ हप्ता लाग्छ। भारी काम गर्नेले ६ हप्तासम्म बिदा लिनुपर्न सक्छ।
Harniya fer aauxa?
अपरेसनपछि फेरि आउने सम्भावना कम हुन्छ।
Harniya kina hunxa?
MedlinePlus अनुसार प्रायः हर्नियाको स्पष्ट कारण हुँदैन। कहिलेकाहीँ पेटभित्रको दबाब बढाउने काम वा रोगले हर्निया निम्त्याउन सक्छ, जस्तै:
- भारी सामान उठाउनु
- लामो समयदेखिको कब्जियत र दिसा गर्दा जोर लगाउनु
- लामो समयसम्म खोकी वा हाच्छ्युँ आइरहनु
- प्रोस्टेट बढेर पिसाब गर्दा जोर लगाउनु
हर्निया जन्मदेखि नै हुन सक्छ, तर उभार पछि मात्र देखिन सक्छ। कसैको परिवारमा हर्नियाको इतिहास हुन्छ।
Harniya hunabata kasari bachne?
NHS अनुसार हर्निया सधैँ रोक्न सकिँदैन, तर केही प्रकारको जोखिम घटाउन यी कुरा गर्न सकिन्छ:
- तौल बढी छ भने घटाउने र स्वस्थ तौल कायम राख्ने
- सक्रिय रहने — हप्तामा कम्तीमा १५० मिनेट मध्यम वा ७५ मिनेट कडा शारीरिक गतिविधि
- चुरोट खानुहुन्छ भने छोड्ने प्रयास गर्ने
- निको नहुने वा बारम्बार आइरहने खोकी भए डाक्टरलाई देखाउने
Harniya operation pachhi k k dhyan dine?
NHS अनुसार inguinal हर्नियाको अपरेसन प्रायः ३० देखि ९० मिनेटमा सकिन्छ, र धेरैजसो सोही दिन घर जान सकिन्छ। अपरेसनपछि केही दिन घाउ दुख्नु, घाउबाट थोरै रगत आउनु, र केही हप्तासम्म घाउ वरिपरि नीलो दाग वा सुन्निनु सामान्य हो।
- बिस्तारै हिँड्ने र हल्का व्यायाम गर्ने
- घाउ छोपिएको, सफा र सुक्खा राख्ने
- खोक्दा वा हाच्छ्युँ गर्दा घाउमाथि हात राख्ने
- कम्तीमा ४ देखि ६ हप्ता भारी नउठाउने
- घाउ निको नभएसम्म (प्रायः करिब २ हप्ता) पानीमा डुबेर ननुहाउने
जटिलता कमै हुन्छ, तर घाउमा संक्रमण, ३ महिनाभन्दा बढी रहने groin को दुखाइ वा लाटोपन, र हर्निया फेरि आउने सम्भावना हुन्छ। घाउबाट पिप आउनु, घाउ तातो र रातो हुनु, ज्वरो आउनु, वा पेट सुन्निएर दुखाइ बढ्दै जानु भए तुरुन्त स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्नुहोस्।
स्रोतहरू
- NHS — Hernia: https://www.nhs.uk/conditions/hernia/
- NHS — Inguinal hernia repair: https://www.nhs.uk/conditions/inguinal-hernia-repair/
- NHS — Umbilical hernia repair: https://www.nhs.uk/conditions/umbilical-hernia-repair/
- MedlinePlus — Inguinal hernia: https://medlineplus.gov/ency/article/000960.htm
यो लेख शैक्षिक उद्देश्यका लागि हो, चिकित्सकीय परामर्शको विकल्प होइन।