छोटो उत्तर: सुत्केरीपछि धेरै रगत बग्नु, ज्वरो आउनु, नरोकिने टाउको दुखाइ वा आँखा धमिलो हुनु, सास फेर्न गाह्रो वा छाती दुख्नु, खुट्टा सुन्निएर दुख्नु, र आफू वा बच्चालाई हानि गर्ने विचार आउनु खतराका लक्षण हुन्। यीमध्ये कुनै देखिए ढिला नगरी नजिकको स्वास्थ्य संस्था जानुहोस्। केही समस्या सुत्केरी भएको एक वर्षसम्म पनि देखिन सक्छन्।
मानिसहरू यसरी पनि खोज्छन्: sutkeri pachi, sutkeri pachi khatarnak laxan, sutkeri pachi ragat bagnu
किन सुत्केरीपछिका दिनहरू महत्त्वपूर्ण छन्
WHO अनुसार बच्चा जन्मेपछिका पहिला दिनहरूमा नै धेरैजसो आमा र नवजात शिशुको मृत्यु हुन्छ, तर विश्वमा १० मध्ये ३ भन्दा बढी आमा र बच्चाले यी दिनमा सुत्केरीपछिको जाँच पाउँदैनन्। आमाको मृत्युका मुख्य कारणहरूमा धेरै रगत बग्नु (प्रायः सुत्केरीपछि), संक्रमण (प्रायः सुत्केरीपछि) र उच्च रक्तचाप (प्रिएक्लाम्प्सिया र एक्लाम्प्सिया) पर्छन्। WHO भन्छ, आमाको अधिकांश मृत्यु रोक्न सकिन्छ। त्यसैले लक्षण चिन्नु र समयमै जानु जीवन बचाउने कुरा हो।
मुख्य खतराका लक्षणहरू
CDC ले सूचीबद्ध गरेका लक्षणहरूमध्ये सुत्केरीपछि लागू हुने:
- योनिबाट धेरै रगत वा गन्हाउने पानी बग्नु
- १००.४°F (३८°C) वा बढी ज्वरो
- नरोकिने वा बढ्दै जाने टाउको दुखाइ, आँखा धमिलो हुनु
- हात वा अनुहार धेरै सुन्निनु
- सास फेर्न गाह्रो, छाती दुख्नु, मुटु छिटो धड्किनु
- खुट्टा वा हात धेरै सुन्निनु, रातो हुनु वा दुख्नु
- रिंगटा लाग्नु वा बेहोस हुनु
- नरोकिने पेट दुखाइ, धेरै वाकवाकी वा बान्ता
- आफू वा बच्चालाई हानि गर्ने विचार
- सम्हाल्नै नसकिने थकान
उच्च रक्तचापबारे थप: प्रिएक्लाम्प्सिया। रगत बग्नेबारे: सुत्केरीपछि धेरै रगत बग्नु।
संक्रमण गम्भीर हुँदा (सेप्सिस)
संक्रमण बढेर सेप्सिस भयो भने अवस्था छिटो बिग्रन सक्छ। NHS अनुसार यी लक्षणमा तुरुन्त एम्बुलेन्स वा आकस्मिक कक्ष जानुपर्छ:
- धेरै छिटो सास फेर्नु
- अलमलिनु, बोली लरबरिनु वा कुरा नमिल्नु
- छाला नीलो, फिक्का वा धब्बे देखिनु (गाढा छालामा हत्केला र पैतालामा हेर्न सजिलो)
- धेरै उच्च वा धेरै कम तापक्रम, छुँदा तातो वा चिसो लाग्नु, काँप्नु
मनमा देखिने खतराका लक्षण
सुत्केरीपछि केही दिन मन खिन्न हुनु सामान्य हुन सक्छ, तर केही अवस्था आपतकालीन हुन्छन्। NHS अनुसार सुत्केरीपछिको साइकोसिस प्रायः पहिलो २ हप्ताभित्र अचानक सुरु हुन्छ। नभएको कुरा देख्ने वा सुन्ने, असम्भव कुरामा विश्वास गर्ने, असामान्य रूपमा उत्तेजित हुने, वा धेरै अलमलिने लक्षण देखिए यसलाई मेडिकल आपतकाल मानेर सोही दिन जाँच गराउनुहोस्।
आफू वा बच्चालाई हानि गर्ने विचार आएमा पनि तुरुन्त सहयोग लिनुहोस्। थप पढ्नुहोस्: सुत्केरीपछिको डिप्रेसन।
सुत्केरीपछिको जाँच कहिले
WHO ले स्वास्थ्य संस्थामा जन्मेपछि कम्तीमा २४ घण्टा राम्रो हेरचाह, र त्यसपछि कम्तीमा तीन पटक थप जाँच सिफारिस गर्छ: ४८–७२ घण्टाभित्र, ७–१४ दिनभित्र, र छैटौँ हप्तामा। घरमै सुत्केरी भएमा पहिलो जाँच २४ घण्टाभित्र हुनुपर्छ। यी जाँचमा आमाको मन र शरीर दुवैबारे कुरा गर्न सकिन्छ।
परिवारले के गर्ने
- खतराका लक्षण परिवारका सबैलाई थाहा होस्।
- नजिकको स्वास्थ्य संस्था र एम्बुलेन्सको फोन नम्बर पहिल्यै राख्नुहोस्।
- लक्षण देखिँदा "आफैँ ठीक होला" भनेर नपर्खनुहोस्।
- आमालाई एक्लै नछोड्नुहोस्, विशेष गरी मनमा हानिका विचार आएको बेला।
> तुरुन्त स्वास्थ्य संस्था जानुपर्ने लक्षण: > - योनिबाट धेरै रगत बग्नु वा गन्हाउने पानी > - १००.४°F (३८°C) वा बढी ज्वरो, काँप्नु > - नरोकिने टाउको दुखाइ, आँखा धमिलो, रिंगटा वा बेहोस > - सास फेर्न गाह्रो, छाती दुख्नु > - खुट्टा वा हात सुन्निएर रातो हुनु वा दुख्नु > - नभएको कुरा देख्ने-सुन्ने, धेरै अलमलिने, वा आफू/बच्चालाई हानि गर्ने विचार
धेरै सोधिने प्रश्न
Sutkeri pachi kati din samma ragat bagxa?
रगत बग्ने अवधि मानिसअनुसार फरक हुन्छ। तर धेरै रगत बगेमा वा गन्हाउने पानी आएमा जुनसुकै दिन पनि तुरुन्त जाँच गराउनुहोस्।
Sutkeri pachi jworo aaunu khatarnak ho?
१००.४°F (३८°C) वा बढी ज्वरो संक्रमणको संकेत हुन सक्छ; ढिला नगरी स्वास्थ्य संस्था जानुहोस्।
Sutkeri pachi khutta sunninu normal ho?
एउटा खुट्टा धेरै सुन्निएर रातो भएमा वा दुखेमा, विशेष गरी पहिलो ६ हप्तामा, तुरुन्त जाँच आवश्यक हुन्छ।
Sutkeri pachi kati patak check up garne?
WHO अनुसार कम्तीमा तीन पटक: ४८–७२ घण्टाभित्र, ७–१४ दिनभित्र र छैटौँ हप्तामा।
Sutkeri pachi kati samma khatara hunxa?
केही समस्या सुत्केरी भएको एक वर्षसम्म पनि देखिन सक्छन्, त्यसैले यो अवधिमा पनि लक्षणमा ध्यान दिनुहोस्।
Sutkeri pachi ko khatara kasari ghatauna sakinxa?
WHO अनुसार आमाको मृत्युका धेरैजसो कारण रोक्न सकिने वा उपचार गर्न सकिने हुन्छन्। गर्भावस्था, सुत्केरी हुँदा र सुत्केरीपछि दक्ष स्वास्थ्यकर्मीको हेरचाहले आमा र नवजात शिशुको ज्यान बचाउन सक्छ।
- धेरै रगत बग्नु: हेरचाह नपाए सुत्केरीपछिको धेरै रगत बग्ने अवस्थाले स्वस्थ आमाको पनि केही घण्टामै ज्यान लिन सक्छ। बच्चा जन्मनेबित्तिकै पाठेघर खुम्च्याउने सुई (oxytocics) दिँदा रगत बग्ने जोखिम प्रभावकारी रूपमा घट्छ।
- संक्रमण: राम्रो सरसफाइ गरे र संक्रमणका सुरुका लक्षण चिनेर समयमै उपचार गरे सुत्केरीपछिको संक्रमण हटाउन सकिन्छ।
- प्रिएक्लाम्प्सिया: शरीरमा ऐँठन आउने (eclampsia) अवस्था आउनुअघि नै यसलाई पत्ता लगाएर उपचार गर्नुपर्छ। magnesium sulfate जस्ता औषधिले यो जोखिम घटाउँछ। यी औषधि स्वास्थ्यकर्मीले मात्र दिन्छन्।
त्यसैले सुत्केरी स्वास्थ्य संस्थामा गराउनु र सुत्केरीपछिका जाँच नछुटाउनु महत्त्वपूर्ण छ।
Sutkeri pachi ko psychosis niko hunxa?
हुन्छ। NHS अनुसार सही उपचार पाए सुत्केरीपछिको साइकोसिस भएका धेरैजसो आमा पूर्ण रूपमा निको हुन्छन्। उपचार प्रायः अस्पतालमा हुन्छ। सबैभन्दा कडा लक्षण प्रायः २ देखि १२ हप्तासम्म रहन्छन्, र पूरै निको हुन ६ देखि १२ महिना वा बढी लाग्न सक्छ।
पहिलेदेखि bipolar disorder वा schizophrenia भएकी, परिवारमा मानसिक रोग (विशेष गरी सुत्केरीपछिको साइकोसिस) को इतिहास भएकी, वा अघिल्लो सुत्केरीपछि साइकोसिस भएकी आमामा यसको जोखिम बढी हुन्छ। जोखिम भएकी आमाले गर्भावस्थामा वा त्यसअघि नै विशेषज्ञको हेरचाह लिनुपर्छ। साइकोसिस भइसकेकी धेरै आमाले पछि अरू बच्चा पनि जन्माउँछन्। अर्को गर्भपछि फेरि हुने सम्भावना करिब २ मा १ हुन्छ, तर सही हेरचाहले छिटो सहयोग पाउन र जोखिम घटाउन सकिन्छ।
स्रोतहरू
- CDC — Urgent maternal warning signs: https://www.cdc.gov/hearher/maternal-warning-signs/index.html
- WHO — Maternal mortality: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality
- WHO — WHO urges quality care for women and newborns in critical first weeks after childbirth: https://www.who.int/news/item/30-03-2022-who-urges-quality-care-for-women-and-newborns-in-critical-first-weeks-after-childbirth
- NHS — Sepsis: https://www.nhs.uk/conditions/sepsis/
- NHS — Postpartum psychosis: https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/post-partum-psychosis/
यो लेख शैक्षिक उद्देश्यका लागि हो, चिकित्सकीय परामर्शको विकल्प होइन।