छोटो उत्तर: क्यान्सरका सामान्य संकेतमा नयाँ गाँठो वा सुन्निनु, कारणबिना तौल घट्नु, लामो समय निको नहुने घाउ, असामान्य रगत बग्नु र लामो समयसम्म रहिरहने खोकी वा दुखाइ पर्छन्। यी लक्षण धेरैजसो अन्य सामान्य कारणले हुन्छन्, त्यसैले डराउनु पर्दैन — तर आफ्नो लागि असामान्य लाग्ने परिवर्तन डाक्टरलाई देखाउनुहोस्। चाँडो पत्ता लागे उपचार सजिलो हुन सक्छ।
मानिसहरू यसरी पनि खोज्छन्: cancer ko laxan, cancer ko lakshan, jibro ko cancer
क्यान्सरका सामान्य लक्षण
फरक प्रकारका क्यान्सरका आफ्नै लक्षण हुन्छन्। तर यी सामान्य संकेत कुनै पनि क्यान्सरमा देखिन सक्छन्:
- शरीरको जुनसुकै भागमा नयाँ गाँठो वा सुन्निनु
- धेरै पसिना आउनु (खास गरी राति), वा लामो समय रहने वा बारम्बार आउने ज्वरो
- सधैँभन्दा बढी थकान
- असामान्य नीलडाम वा रगत बग्नु — दिसाबाट, पिसाबमा, वा रगत बान्ता
- आफूलाई सामान्य नलाग्ने दुखाइ
- प्रयास नगरी तौल घट्नु वा भोक कम लाग्नु (कारणबिना तौल घट्नु)
- पिसाब बारम्बार वा हतारमा लाग्नु, वा पिसाब गर्दा दुख्नु
शरीरका भागअनुसार संकेत
| भाग | ध्यान दिनुपर्ने परिवर्तन |
|---|---|
| छाला | नयाँ कोठी वा कोठीमा परिवर्तन; निको नहुने घाउ वा बिमिरा; छाला/आँखा पहेँलो |
| पाचन | बारम्बार, धेरै दुख्ने वा बढ्दै जाने अपच; लामो समय पेट फुल्ने; दिसाको बानीमा निको नहुने परिवर्तन (आन्द्राको क्यान्सर, पेटको क्यान्सर) |
| मुख/घाँटी | निल्न गाह्रो; निको नहुने घाँटी बसेको स्वर; निको नहुने घाउ; सेतो वा रातो दाग |
| फोक्सो | निको नभई बढ्दै जाने खोकी वा सास फुल्ने; खोकीमा रगत |
| योनि/लिंग | असामान्य सेतो पानी; महिनावारीबीच, यौनसम्पर्कपछि वा महिनावारी बन्द भएपछि रगत (पाठेघरको मुखको क्यान्सर) |
स्तनमा गाँठो वा परिवर्तनबारे स्तन क्यान्सरका लक्षण पढ्नुहोस्।
Jibro ko cancer — मुखको क्यान्सरका संकेत
मुखको क्यान्सर जिब्रो, गिजा, गालाको भित्री भाग वा ओठमा हुन सक्छ। संकेतहरू:
- ३ हप्ताभन्दा बढी निको नहुने मुखको घाउ
- मुखभित्र रातो वा सेतो दाग
- मुख, ओठ, घाँटी वा गलामा गाँठो
- मुखभित्र नहराउने दुखाइ
- निल्न वा बोल्न गाह्रो, घाँटी बसेको स्वर
- प्रयास नगरी तौल घट्नु
सुरुको मुखको क्यान्सर साधारण घाउ जस्तै देखिन सक्छ। दन्त चिकित्सकले पनि मुखको घाउ, गाँठो वा दाग जाँच्न सक्छन्।
जोखिम बढाउने कुरा: चुरोट पिउनु वा सुर्ती चपाउनु, सुपारी र पान, धेरै रक्सी। यी छोड्दा जोखिम घट्छ।
जिब्रो कालो देखिनुबारे छुट्टै लेख: जिब्रो कालो किन हुन्छ।
डराउनु पर्दैन, तर जाँच गराउनुहोस्
माथिका धेरैजसो लक्षण निकै सामान्य हुन् र प्रायः अन्य रोगले हुन्छन्। लक्षण हुनु भनेको क्यान्सर नै हो भन्ने होइन। तर आफ्नो लागि असामान्य परिवर्तन देखिए वा चिन्ता लागे डाक्टरलाई देखाउनुहोस्। क्यान्सर नै रहेछ भने चाँडो पत्ता लाग्दा उपचार सजिलो हुन सक्छ।
जोखिम घटाउन के गर्ने?
क्यान्सर सधैँ रोक्न सकिँदैन, तर केही प्रकारको जोखिम घटाउन सकिन्छ:
- चुरोट/सुर्ती छोड्ने; रक्सी कम गर्ने
- तौल स्वस्थ राख्ने र सन्तुलित खाना खाने
- सक्रिय रहने — हप्तामा कम्तीमा १५० मिनेट मध्यम व्यायाम
- स्क्रिनिङको अवसर पाए गराउने (जस्तै पाठेघरको मुखको जाँच)
- HPV र हेपाटाइटिस बी खोप उपलब्ध भए लगाउने
> तुरुन्त स्वास्थ्य संस्था जानुपर्ने लक्षण: > - रगत बान्ता हुनु वा खोकीमा रगत आउनु > - दिसा वा पिसाबमा रगत > - महिनावारी बन्द भएपछि वा यौनसम्पर्कपछि रगत बग्नु > - ३ हप्ताभन्दा बढी निको नहुने मुखको घाउ, वा मुख/घाँटीमा गाँठो > - निल्न गाह्रो हुनु, वा कारणबिना तौल घट्नु
धेरै सोधिने प्रश्न
Cancer ko suruwati laxan k ho?
सबै क्यान्सरमा एउटै सुरुवाती लक्षण हुँदैन। नयाँ गाँठो, कारणबिना तौल घट्नु, असामान्य रगत बग्नु वा निको नहुने घाउ जस्ता परिवर्तन देखिए जाँच गराउनुहोस्।
Jibro ma ghau niko nabhaye cancer ho?
प्रायः होइन; मुखको घाउ धेरै सामान्य कारणले हुन्छ। तर ३ हप्ताभन्दा बढी निको नभए डाक्टर वा दन्त चिकित्सकलाई देखाउनुहोस्।
Gatho aayo bhane cancer nai ho?
होइन, धेरैजसो गाँठो अन्य कारणले हुन्छन्। तर नयाँ गाँठो देखिए डाक्टरलाई जँचाउनुहोस्।
Paan, supari khada cancer hunxa?
सुपारी, पान र सुर्ती चपाउँदा मुखको क्यान्सरको जोखिम बढ्छ। छोड्दा जोखिम घट्छ।
Cancer chado pattalagaye niko hunxa?
चाँडो पत्ता लाग्दा उपचार सजिलो हुन सक्छ। त्यसैले लक्षण नरोकी जाँच गराउनु राम्रो हो।
Cancer kina hunxa?
NHS अनुसार क्यान्सर भनेको शरीरका कोषहरू नियन्त्रणबाहिर बढ्ने अवस्था हो। धेरै कुराले क्यान्सरको जोखिम बढाउन सक्छन्:
- उमेर बढ्दै जानु
- परिवारका अरू सदस्यलाई कुनै निश्चित क्यान्सर भएको हुनु
- जीवनशैली — जस्तै चुरोट, बढी तौल, धेरै घाममा बस्नु र धेरै रक्सी
- केही भाइरस — जस्तै HPV वा हेपाटाइटिस
- केही रोग — जस्तै धेरै गम्भीर एसिड रिफ्लक्स, वा परिवारमा चल्ने Lynch syndrome
- काम गर्ने वा बस्ने वातावरण — जस्तै एस्बेस्टस वा वायु प्रदूषण
परिवारमा कुनै प्रकारको क्यान्सर चल्दै आएको छ भने जोखिम जाँच्ने वंशाणु परीक्षण (genetic testing) बारे डाक्टरसँग कुरा गर्न सकिन्छ।
Jibro ko cancer kaslai badhi hunxa?
मुखको क्यान्सर किन हुन्छ भन्ने सधैँ स्पष्ट हुँदैन। NHS अनुसार चुरोट र सुर्ती, सुपारी, पान र धेरै रक्सीबाहेक यी अवस्थामा पनि मुखको क्यान्सरको सम्भावना बढी हुन्छ:
- मुखभित्र सेतो दाग (leukoplakia) भएमा
- धेरै घाम लागेमा — यसले ओठमा छालाको क्यान्सर गराउन सक्छ
- पहिले क्यान्सर भइसकेको भए
- HIV वा प्रतिरक्षा घटाउने औषधिले गर्दा रोग प्रतिरोधक क्षमता कमजोर भए
मुखको क्यान्सरलाई वंशाणुमा हुने परिवर्तन र मुखमा हुने केही प्रकारको HPV संक्रमणसँग पनि जोडिएको छ। दिनमा ५ भाग फलफूल र तरकारी खानु र नियमित व्यायाम गर्नु पनि जोखिम घटाउने तरिका हुन्।
Cancer ko upachar k k hunxa?
NHS अनुसार उपचार क्यान्सरको प्रकारमा भर पर्छ। सबैभन्दा सामान्य उपचार:
- शल्यक्रिया — क्यान्सर निकाल्न
- केमोथेरापी — औषधिले क्यान्सरका कोष मार्ने
- रेडियोथेरापी — विकिरणले क्यान्सरका कोष मार्ने
कहिलेकाहीँ इम्युनोथेरापी (शरीरको रोग प्रतिरोधक प्रणालीलाई क्यान्सर मार्न मद्दत गर्ने औषधि) र हर्मोन थेरापी (क्यान्सरको वृद्धि रोक्न वा सुस्त बनाउन) पनि दिइन्छ। विशेषज्ञहरूको टोलीले बिरामीसँग मिलेर उपयुक्त उपचार योजना बनाउँछ। लक्षण देखेर डाक्टरले क्यान्सरको शंका गरे थप जाँच वा विशेषज्ञकहाँ छिटो पठाउन सक्छन्, तर यसको अर्थ क्यान्सर पक्का भयो भन्ने होइन।
स्रोतहरू
- NHS — Cancer (symptoms): https://www.nhs.uk/conditions/cancer/symptoms/
- NHS — Symptoms of mouth cancer: https://www.nhs.uk/conditions/mouth-cancer/symptoms/
- NHS — Causes of mouth cancer: https://www.nhs.uk/conditions/mouth-cancer/causes/
- NHS — Periods: https://www.nhs.uk/conditions/periods/
यो लेख शैक्षिक उद्देश्यका लागि हो, चिकित्सकीय परामर्शको विकल्प होइन।