एलर्जी स्किन टेस्ट [Allergy Skin Test]
Allergy Skin Test लाई नेपालीमा एलर्जी स्किन टेस्ट भनिन्छ। (Allergy Skin Test meaning in Nepali: एलर्जी स्किन टेस्ट)
एलर्जी र इम्युनोलोजी [Allergy and Immunology] · छाला [Skin]
एलर्जी स्किन टेस्टले तपाईंलाई कुन पदार्थले एलर्जी गराउँदैछ भनी पत्ता लगाउन मद्दत गर्छ। यसमा छालामा एलर्जेनहरू राखेर प्रतिक्रिया हेरिन्छ।
एलर्जी स्किन टेस्टले तपाईंको शरीरले कुनै विशेष पदार्थ (एलर्जेन) प्रति कसरी प्रतिक्रिया गर्छ भनी पत्ता लगाउन मद्दत गर्छ। एलर्जी भनेको तपाईंको प्रतिरक्षा प्रणालीको सामान्यतया हानिरहित पदार्थप्रतिको अत्यधिक प्रतिक्रिया हो। यो परीक्षणले तपाईंलाई कुन पदार्थले एलर्जी गराउँदैछ भनी पहिचान गर्न मद्दत गर्छ, जसले गर्दा तपाईंको चिकित्सकले उपचार योजना बनाउन सक्छन्।
यो परीक्षण किन गरिन सक्छ?
- यदि तपाईंलाई एलर्जीका लक्षणहरू जस्तै नाक बन्द हुने वा सिँगान बग्ने, हाच्छिउँ आउने, आँखा चिलाउने वा पानी आउने, पित्त, पखाला, बान्ता, सास फेर्न गाह्रो हुने, खोकी लाग्ने वा घ्यारघ्यार हुने भएमा यो परीक्षण गर्न सिफारिस गरिन्छ।
- कुन पदार्थ (एलर्जेन) ले एलर्जी प्रतिक्रिया गराइरहेको छ भनी पत्ता लगाउन र त्यसको आधारमा उपचार योजना बनाउन मद्दत गर्न यो परीक्षण गरिन्छ।
परीक्षणअघि के गर्ने?
परीक्षण गर्नुअघि तपाईंले केही औषधिहरू, जस्तै एन्टिहिस्टामिन र केही एन्टिडिप्रेसेन्टहरू लिन बन्द गर्नुपर्ने हुन सक्छ। तपाईंको चिकित्सकले कुन औषधिहरू कति समयसम्म बन्द गर्नुपर्छ भनी बताउनुहुनेछ। यदि प्याच टेस्ट गर्दै हुनुहुन्छ भने, परीक्षणको कम्तीमा दुई हप्ता अघि घाममा धेरै नबस्न र ट्यानिङ नगर्न सल्लाह दिइन्छ।
नमुना कसरी लिइन्छ?
एलर्जी स्किन टेस्ट सामान्यतया एलर्जी विशेषज्ञ वा छाला रोग विशेषज्ञले गर्छन्। यसमा विभिन्न प्रकारका परीक्षणहरू हुन सक्छन्: * **एलर्जी स्क्र्याच टेस्ट (स्किन प्रिक टेस्ट):** तपाईंको पाखुरा वा ढाडको छालामा विशेष एलर्जेनका सानो थोपाहरू राखिन्छ र त्यसपछि छालालाई हल्का रूपमा कोरिन्छ वा घोचिन्छ। यदि तपाईंलाई एलर्जी छ भने, १५ देखि २० मिनेट भित्रमा रातो डाबर वा सानो उठेको दाग (ह्विल) देखिन सक्छ। * **इन्ट्राडर्मल टेस्ट:** यो परीक्षण कीराको टोकाइ र पेनिसिलिन औषधिको एलर्जी पत्ता लगाउन प्रयोग हुन सक्छ। यसमा एलर्जेनको सानो मात्रा छालाको सतह मुनि सुईद्वारा इन्जेक्सन गरिन्छ। ६० देखि ९० मिनेट भित्रमा प्रतिक्रियाको लागि निगरानी गरिन्छ। * **एलर्जी प्याच टेस्ट:** यसमा छालामा साना प्याचहरू राखिन्छ जसमा विशेष एलर्जेनहरू हुन्छन्। यी प्याचहरू ४८ देखि ९६ घण्टासम्म लगाइन्छ र त्यसपछि चिकित्सकले प्रतिक्रियाको लागि जाँच गर्छन्।
जोखिम र असहजता
एलर्जी स्किन टेस्टमा धेरै कम जोखिम हुन्छ। परीक्षण आफैंमा पीडादायी हुँदैन। सबैभन्दा सामान्य साइड इफेक्ट भनेको परीक्षण गरिएको ठाउँमा छाला रातो हुने र चिलाउने हो। धेरै दुर्लभ अवस्थामा, एलर्जी स्किन टेस्टले एनाफाइलेक्टिक शक (जीवन-घातक प्रतिक्रिया) निम्त्याउन सक्छ। त्यसैले, यो परीक्षण चिकित्सकको क्लिनिकमा मात्र गरिनुपर्छ जहाँ आपतकालीन उपकरणहरू उपलब्ध हुन्छन्। यदि प्याच टेस्ट पछि घरमा अत्यधिक चिलाउने वा दुखाइ महसुस भएमा, प्याचहरू हटाएर आफ्नो चिकित्सकलाई सम्पर्क गर्नुहोस्।
नतिजा बुझ्ने आधार
परीक्षणको नतिजा सामान्यतया सकारात्मक वा नकारात्मक रूपमा रिपोर्ट गरिन्छ। तपाईंको चिकित्सकले तपाईंको लक्षण, मेडिकल इतिहास र शारीरिक परीक्षणको आधारमा नतिजाको व्याख्या गर्नुहुनेछ।
सम्भावित नतिजा र अर्थ
सकारात्मक नतिजा [Positive Result]
सम्भावित अर्थ: यदि परीक्षण गरिएको कुनै पनि ठाउँमा रातो डाबर वा सुन्निने देखिएमा, नतिजा सकारात्मक हुन्छ। यसको अर्थ तपाईंलाई ती पदार्थहरूसँग एलर्जी हुने सम्भावना छ। प्रतिक्रिया जति ठूलो हुन्छ, एलर्जी हुने सम्भावना त्यति नै बढी हुन्छ।
सीमितता: सकारात्मक नतिजाले सधैं एलर्जीको पुष्टि गर्दैन। तपाईंको चिकित्सकले तपाईंको लक्षण र मेडिकल इतिहाससँग नतिजालाई जोडेर हेर्नुपर्छ।
अर्को कदम: तपाईंको चिकित्सकले एलर्जीको उपचार योजना सिफारिस गर्नुहुनेछ, जसमा एलर्जेनबाट बच्ने, औषधिहरू लिने वा जीवनशैलीमा परिवर्तन गर्ने समावेश हुन सक्छ।
नकारात्मक नतिजा [Negative Result]
सम्भावित अर्थ: यदि परीक्षण गरिएको कुनै पनि ठाउँमा रातो डाबर वा सुन्निने देखिएन भने, नतिजा नकारात्मक हुन्छ। यसको अर्थ तपाईंलाई ती पदार्थहरूसँग एलर्जी नहुने सम्भावना छ।
सीमितता: नकारात्मक नतिजाले सधैं एलर्जी नभएको पुष्टि गर्दैन, विशेष गरी यदि तपाईंको लक्षणहरू अझै पनि छन्।
अर्को कदम: यदि लक्षणहरू अझै पनि छन् भने, तपाईंको चिकित्सकले थप अनुसन्धान वा अन्य परीक्षणहरू सिफारिस गर्न सक्नुहुन्छ।
यस परीक्षणका सीमितता
- एलर्जी स्किन टेस्टले सबै प्रकारका एलर्जीहरू पत्ता लगाउन सक्दैन, विशेष गरी टाइप १ हाइपरसेन्सिटिभिटी बाहेकका अन्य प्रकारका प्रतिक्रियाहरू।
- केही छालाको अवस्था (जस्तै गम्भीर एक्जिमा वा सोरायसिस) वा केही औषधिहरूले परीक्षणको नतिजालाई असर गर्न सक्छन्, जसले गर्दा गलत नतिजा आउन सक्छ।
- अत्यन्तै दुर्लभ अवस्थामा, परीक्षणले एनाफाइलेक्टिक शक जस्ता गम्भीर एलर्जी प्रतिक्रिया निम्त्याउन सक्छ।
सुरक्षित अर्को कदम
तपाईंको एलर्जी स्किन टेस्टको नतिजाको आधारमा, तपाईंको चिकित्सकले तपाईंको लागि उपयुक्त उपचार योजना बनाउनुहुनेछ। यसमा एलर्जेनबाट बच्ने, एलर्जीका लक्षणहरू कम गर्न औषधिहरू लिने, वा जीवनशैलीमा परिवर्तन गर्ने सल्लाह समावेश हुन सक्छ। यदि तपाईंलाई एनाफाइलेक्टिक शकको जोखिम छ भने, तपाईंले सधैं आपतकालीन एपिनेफ्रिन उपचार साथमा राख्नुपर्ने हुन सक्छ।
चिकित्सकलाई सोध्नुपर्ने प्रश्नहरू
- मेरो एलर्जी स्किन टेस्टको नतिजाको अर्थ के हो र यसले मेरो लक्षणहरूसँग कसरी सम्बन्धित छ?
- मलाई कुन पदार्थहरूसँग एलर्जी भएको पत्ता लागेको छ र म ती पदार्थहरूबाट कसरी बच्न सक्छु?
- मेरो एलर्जीको लागि सिफारिस गरिएको उपचार योजना के हो र यसमा कुन औषधिहरू वा जीवनशैली परिवर्तनहरू समावेश छन्?
- यदि मलाई एनाफाइलेक्टिक शकको जोखिम छ भने, मैले के सावधानीहरू अपनाउनुपर्छ र एपिनेफ्रिन अटो-इन्जेक्टर कसरी प्रयोग गर्ने?
- के मलाई भविष्यमा थप एलर्जी परीक्षणहरू वा फलो-अप आवश्यक पर्छ?
तुरुन्त चिकित्सकीय सहायता कहिले लिने?
यो जानकारी शैक्षिक उद्देश्यका लागि मात्र हो। यसले चिकित्सकीय सल्लाह, निदान वा उपचारलाई प्रतिस्थापन गर्दैन। आफ्नो व्यक्तिगत परीक्षण नतिजाको व्याख्या र उपचारको लागि अनिवार्य रूपमा आफ्नो चिकित्सकसँग परामर्श लिनुहोस्।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू [FAQs]
एलर्जी स्किन टेस्ट के हो?
एलर्जी स्किन टेस्ट एउटा यस्तो परीक्षण हो जसले तपाईंको प्रतिरक्षा प्रणालीले कुनै विशेष पदार्थ (एलर्जेन) प्रति कसरी प्रतिक्रिया गर्छ भनी पत्ता लगाउन मद्दत गर्छ। यसले तपाईंलाई कुन पदार्थले एलर्जी गराउँदैछ भनी पहिचान गर्न सहयोग गर्छ।
यो परीक्षण किन गरिन्छ?
यो परीक्षण तपाईंलाई एलर्जीका लक्षणहरू जस्तै नाक बन्द हुने, हाच्छिउँ आउने, आँखा चिलाउने, छालामा डाबर आउने, सास फेर्न गाह्रो हुने आदि भएमा गरिन्छ। यसले एलर्जीको कारण पत्ता लगाउन र उपयुक्त उपचार योजना बनाउन मद्दत गर्छ।
एलर्जी स्किन टेस्टका प्रकारहरू के-के हुन्?
मुख्यतया तीन प्रकारका एलर्जी स्किन टेस्टहरू हुन्छन्: एलर्जी स्क्र्याच टेस्ट (स्किन प्रिक टेस्ट), इन्ट्राडर्मल टेस्ट, र एलर्जी प्याच टेस्ट। प्रत्येक परीक्षणमा एलर्जेनलाई छालामा फरक तरिकाले प्रयोग गरिन्छ।
परीक्षणको लागि कसरी तयारी गर्ने?
परीक्षण गर्नुअघि तपाईंले केही औषधिहरू, विशेष गरी एन्टिहिस्टामिनहरू लिन बन्द गर्नुपर्ने हुन सक्छ। तपाईंको चिकित्सकले कुन औषधिहरू कति समयसम्म बन्द गर्नुपर्छ भनी बताउनुहुनेछ। प्याच टेस्टको लागि, घाममा धेरै नबस्न सल्लाह दिइन्छ।
परीक्षणको नतिजाको अर्थ के हो?
नतिजा सकारात्मक वा नकारात्मक हुन सक्छ। सकारात्मक नतिजाको अर्थ तपाईंलाई परीक्षण गरिएको पदार्थसँग एलर्जी हुने सम्भावना छ, जबकि नकारात्मक नतिजाको अर्थ एलर्जी नहुने सम्भावना छ। नतिजाको पूर्ण व्याख्याको लागि चिकित्सकसँग परामर्श गर्नुपर्छ।
के एलर्जी स्किन टेस्ट सुरक्षित छ?
हो, एलर्जी स्किन टेस्ट सामान्यतया सुरक्षित हुन्छ। यसमा धेरै कम जोखिम हुन्छ। सबैभन्दा सामान्य साइड इफेक्ट भनेको परीक्षण गरिएको ठाउँमा छाला रातो हुने र चिलाउने हो। गम्भीर प्रतिक्रियाहरू धेरै दुर्लभ हुन्छन्, त्यसैले यो परीक्षण चिकित्सकको क्लिनिकमा मात्र गरिन्छ जहाँ आपतकालीन उपकरणहरू उपलब्ध हुन्छन्।
थप हेर्नुहोस्
आधार स्रोत
U.S. National Library of Medicine — Allergy Skin Test: MedlinePlus Medical Test