कोलोरेक्टल क्यान्सर स्क्रिनिङ परीक्षण [Colorectal Cancer Screening Tests]
Colorectal Cancer Screening Tests लाई नेपालीमा कोलोरेक्टल क्यान्सर स्क्रिनिङ परीक्षण भनिन्छ। (Colorectal Cancer Screening Tests meaning in Nepali: कोलोरेक्टल क्यान्सर स्क्रिनिङ परीक्षण)
कलेजो र ग्यास्ट्रोएन्टेरोलोजी [Liver and Gastroenterology] · मल [Stool], टिस्यु [Tissue]
कोलोरेक्टल क्यान्सर स्क्रिनिङ परीक्षणहरूले कोलोन वा मलाशयमा क्यान्सरका लक्षणहरू देखा पर्नु अघि नै जाँच गर्दछ। यसले क्यान्सरलाई प्रारम्भिक चरणमा पत्ता लगाउन र पोलिपहरू हटाएर क्यान्सर हुनबाट रोक्न मद्दत गर्दछ।
कोलोरेक्टल क्यान्सर स्क्रिनिङ परीक्षणहरूले लक्षणहरू देखा पर्नु अघि नै कोलोन वा मलाशयमा हुने क्यान्सरको जाँच गर्दछ। कोलोरेक्टल क्यान्सर ठूलो आन्द्राको क्यान्सर हो। यी परीक्षणहरूले क्यान्सरलाई प्रारम्भिक चरणमा पत्ता लगाउन मद्दत गर्दछ, जब उपचार सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ। यसले असामान्य वृद्धि (पोलिप) पत्ता लगाउन र हटाउन पनि मद्दत गर्दछ, जसले भविष्यमा क्यान्सर हुनबाट रोक्न सक्छ।
यो परीक्षण किन गरिन सक्छ?
- कोलोरेक्टल क्यान्सरका लक्षणहरू देखा पर्नु अघि नै यसलाई पत्ता लगाउन।
- कोलोरेक्टल पोलिपहरू पत्ता लगाउन र हटाउन, जसले क्यान्सरमा परिणत हुन सक्छ।
- मलमा देख्न नसकिने रगत पत्ता लगाउन, जुन पोलिपको संकेत हुन सक्छ।
- यदि तपाईंलाई कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम बढी छ भने, तपाईंको चिकित्सकले तपाईंलाई चाँडै स्क्रिनिङ सुरु गर्न सिफारिस गर्न सक्छन्।
- कोलोनिक रोगका लक्षणहरू देखिएमा निदान गर्न मद्दत गर्न।
परीक्षणअघि के गर्ने?
परीक्षणको प्रकार अनुसार तयारी फरक हुन्छ। कोलोनोस्कोपी र भर्चुअल कोलोनोस्कोपीका लागि आन्द्रा सफा गर्नुपर्ने हुन्छ। यसमा तरल पदार्थ मात्र खाने, प्रशस्त मात्रामा सफा तरल पदार्थ पिउने, र रेचक औषधि लिने समावेश हुन सक्छ। सिगमोइडोस्कोपीका लागि पनि तरल पदार्थ मात्र खाने र एनिमा प्रयोग गर्नुपर्ने हुन सक्छ। gFOBT परीक्षणका लागि केही दिन अघि केही खानेकुरा र औषधिहरू (जस्तै NSAIDs, भिटामिन C, रातो मासु) त्याग्नुपर्ने हुन सक्छ। FIT वा स्टूल DNA परीक्षणका लागि विशेष तयारी आवश्यक पर्दैन। तपाईंको चिकित्सकले तपाईंलाई विस्तृत निर्देशनहरू दिनेछन्।
नमुना कसरी लिइन्छ?
कोलोरेक्टल क्यान्सर स्क्रिनिङ परीक्षणहरूमा मुख्यतया दुई प्रकारका परीक्षणहरू हुन्छन्: भिजुअल परीक्षण र स्टूल परीक्षण। भिजुअल परीक्षणहरू (जस्तै कोलोनोस्कोपी, सिगमोइडोस्कोपी, भर्चुअल कोलोनोस्कोपी) मा क्यामेरा जडान गरिएको पातलो ट्यूब वा विशेष इमेजिङ उपकरण प्रयोग गरी कोलोन र मलाशय भित्र हेरिन्छ। कोलोनोस्कोपीमा, तपाईंलाई आराम गर्न र दुखाइ महसुस हुन नदिन सेडेटिभ दिइन्छ। सिगमोइडोस्कोपीमा, तपाईंको घुँडा छातीसम्म तानेर परीक्षा तालिकामा सुताइन्छ। भर्चुअल कोलोनोस्कोपीमा, तपाईंलाई CT मेसिनमा सुताइन्छ र एक्स-रे लिइन्छ। स्टूल परीक्षणहरू (जस्तै Fecal Occult Blood Tests (FOBT), Stool DNA test) घरमै गर्न सकिन्छ। यसमा मलको नमूना सङ्कलन गरी प्रयोगशालामा पठाइन्छ। FIT परीक्षणका लागि एउटै दिसाबाट धेरै नमूनाहरू सङ्कलन गरिन्छ, जबकि gFOBT परीक्षणका लागि तीन फरक दिसाबाट नमूनाहरू सङ्कलन गरिन्छ। स्टूल DNA परीक्षणका लागि विशेष कन्टेनरमा पूरै दिसा सङ्कलन गरिन्छ।
जोखिम र असहजता
Fecal Occult Blood Test वा Stool DNA Test मा कुनै जोखिम हुँदैन। कोलोनोस्कोपीका गम्भीर जोखिमहरू दुर्लभ हुन्छन् तर यसमा कोलोन वा मलाशयको भित्ता च्यातिने, रक्तस्राव हुने, वा सेडेटिभको प्रतिक्रिया समावेश हुन सक्छ। सिगमोइडोस्कोपीमा कोलोनोस्कोपी भन्दा कम जोखिम हुन्छ, तर कोलोनमा च्यातिने र रक्तस्राव हुन सक्छ। भर्चुअल कोलोनोस्कोपीमा एक्स-रेबाट थोरै मात्रामा विकिरणको जोखिम हुन्छ र दुर्लभ अवस्थामा कोलोन वा मलाशय च्यातिन सक्छ।
नतिजा बुझ्ने आधार
कोलोरेक्टल क्यान्सर स्क्रिनिङ परीक्षणको नतिजाले क्यान्सर छ भनी निश्चित रूपमा बताउँदैन। असामान्य नतिजा आएमा थप परीक्षणहरू आवश्यक पर्न सक्छ। तपाईंको चिकित्सकले तपाईंको नतिजा, लक्षण र मेडिकल इतिहासलाई ध्यानमा राखेर व्याख्या गर्नेछन्।
सम्भावित नतिजा र अर्थ
असामान्य Fecal Occult Blood Test (FOBT) वा Stool DNA Test नतिजा
सम्भावित अर्थ: यसको अर्थ तपाईंको मलमा रगत वा क्यान्सरको अन्य संकेतहरू छन् भन्ने हुन सक्छ। तर यसको मतलब क्यान्सर नै हो भन्ने हुँदैन। रगत अन्य स्वास्थ्य समस्याहरू (जस्तै हेमोरोइड्स) को कारणले पनि हुन सक्छ।
सीमितता: यो परीक्षणले क्यान्सर नै हो भनी पुष्टि गर्दैन वा रक्तस्रावको कारण बताउँदैन।
अर्को कदम: तपाईंको चिकित्सकले निदानको लागि कोलोनोस्कोपी जस्ता थप परीक्षणहरू सिफारिस गर्न सक्छन्।
कोलोनोस्कोपी, सिगमोइडोस्कोपी वा भर्चुअल कोलोनोस्कोपीमा पोलिप वा असामान्य टिस्यु फेला परेको
सम्भावित अर्थ: पोलिपहरू क्यान्सर नहुन सक्छन् तर यदि हटाइएन भने क्यान्सरमा परिणत हुन सक्छन्।
सीमितता: भर्चुअल कोलोनोस्कोपीले साना पोलिपहरू छुटाउन सक्छ र यसबाट पोलिपहरू हटाउन सकिँदैन। सिगमोइडोस्कोपीले कोलोनको एक तिहाइ भाग मात्र हेर्छ।
अर्को कदम: फेला परेका पोलिप वा टिस्युका नमूनाहरू परीक्षणका लागि प्रयोगशालामा पठाइन्छ। पोलिपको आकार र संख्याको आधारमा, तपाईंको चिकित्सकले बारम्बार कोलोनोस्कोपी सिफारिस गर्न सक्छन्। यदि भर्चुअल कोलोनोस्कोपीमा असामान्य नतिजा आएमा, टिस्यु नमूना लिन परम्परागत कोलोनोस्कोपी आवश्यक हुन सक्छ।
यस परीक्षणका सीमितता
- कुनै पनि स्क्रिनिङ परीक्षणले क्यान्सर छ भनी निश्चित रूपमा पुष्टि गर्दैन; असामान्य नतिजा आएमा थप परीक्षणहरू आवश्यक पर्दछ।
- केही परीक्षणहरू (जस्तै FIT, gFOBT, Stool DNA) मा गलत सकारात्मक नतिजा आउन सक्छ, जसको अर्थ मलमा रगत देखिए पनि वास्तवमा नहुन सक्छ।
- केही परीक्षणहरू (जस्तै FIT, gFOBT, Stool DNA) ले क्यान्सर पूर्वका परिवर्तनहरू पत्ता लगाउन सक्दैनन् वा केही क्यान्सरहरू छुटाउन सक्छन्।
- भिजुअल परीक्षणहरू (जस्तै कोलोनोस्कोपी, सिगमोइडोस्कोपी, भर्चुअल कोलोनोस्कोपी) लाई आन्द्रा सफा गर्ने तयारी आवश्यक पर्दछ, जुन असुविधाजनक हुन सक्छ।
- सिगमोइडोस्कोपीले कोलोनको एक तिहाइ भाग मात्र हेर्छ र साना पोलिपहरू छुटाउन सक्छ।
- भर्चुअल कोलोनोस्कोपीले साना पोलिपहरू छुटाउन सक्छ र यसबाट पोलिपहरू हटाउन सकिँदैन। यसमा विकिरणको जोखिम पनि हुन्छ।
- कोलोनोस्कोपीमा कोलोन वा मलाशयको भित्ता च्यातिने वा रक्तस्राव हुने जस्ता दुर्लभ तर गम्भीर जोखिमहरू हुन सक्छन्।
- केही परीक्षणहरू (जस्तै भर्चुअल कोलोनोस्कोपी) बीमाले कभर नगर्न सक्छ।
- प्रत्येक परीक्षणका आफ्नै फाइदा र बेफाइदाहरू छन्, र कुनै एक परीक्षण सबैका लागि उपयुक्त नहुन सक्छ।
- परीक्षणको नतिजाको व्याख्या र अर्को कदमको निर्णय तपाईंको चिकित्सकले तपाईंको व्यक्तिगत स्वास्थ्य अवस्था र जोखिम कारकहरूलाई विचार गरेर गर्नुपर्छ।
सुरक्षित अर्को कदम
यदि तपाईंको स्क्रिनिङ परीक्षणको नतिजा असामान्य आएमा, तपाईंको चिकित्सकले थप परीक्षणहरू सिफारिस गर्न सक्छन्, जस्तै कोलोनोस्कोपी, निदान पुष्टि गर्नका लागि। तपाईंको चिकित्सकले तपाईंको व्यक्तिगत जोखिम कारकहरू, मेडिकल इतिहास, र परीक्षणका फाइदा र बेफाइदाहरूका आधारमा कुन परीक्षण तपाईंको लागि उत्तम हो भनेर छलफल गर्नेछन्।
चिकित्सकलाई सोध्नुपर्ने प्रश्नहरू
- मेरो परीक्षणको नतिजा असामान्य आएको छ, यसको अर्थ मलाई क्यान्सर छ भन्ने हो?
- मेरो नतिजामा पोलिपहरू फेला परेका छन्, के यी क्यान्सरजन्य हुन् र अब मैले के गर्नुपर्छ?
- मेरो लागि कुन प्रकारको कोलोरेक्टल क्यान्सर स्क्रिनिङ परीक्षण सबैभन्दा उपयुक्त हुन्छ र किन?
- मैले कहिलेदेखि कोलोरेक्टल क्यान्सर स्क्रिनिङ सुरु गर्नुपर्छ र कति पटक गर्नुपर्छ?
- मेरो परिवारमा कोलोरेक्टल क्यान्सरको इतिहास छ, यसले मेरो स्क्रिनिङ तालिकालाई कसरी असर गर्छ?
- परीक्षणको तयारीका लागि मैले के-के कुरामा ध्यान दिनुपर्छ र कुन औषधिहरू रोक्नुपर्छ?
- परीक्षणका सम्भावित जोखिमहरू के-के छन् र मैले कहिले तत्काल चिकित्सा सहायता खोज्नुपर्छ?
तुरुन्त चिकित्सकीय सहायता कहिले लिने?
यो जानकारी शैक्षिक उद्देश्यका लागि मात्र हो। यसले चिकित्सकीय सल्लाह, निदान वा उपचारलाई प्रतिस्थापन गर्दैन। आफ्नो व्यक्तिगत परीक्षण नतिजाको व्याख्या र उपचारको लागि अनिवार्य रूपमा आफ्नो चिकित्सकसँग परामर्श लिनुहोस्।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू [FAQs]
कोलोरेक्टल क्यान्सर स्क्रिनिङ परीक्षणहरू के हुन्?
कोलोरेक्टल क्यान्सर स्क्रिनिङ परीक्षणहरू कोलोन वा मलाशयमा क्यान्सरका लक्षणहरू देखा पर्नु अघि नै जाँच गर्न प्रयोग गरिने परीक्षणहरू हुन्। यसले क्यान्सरलाई प्रारम्भिक चरणमा पत्ता लगाउन र पोलिपहरू हटाएर क्यान्सर हुनबाट रोक्न मद्दत गर्दछ।
यो परीक्षण किन गरिन्छ?
यो परीक्षण कोलोरेक्टल क्यान्सरलाई प्रारम्भिक चरणमा पत्ता लगाउन गरिन्छ, जब उपचार सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ। यसले कोलोनमा हुने पोलिपहरू (असामान्य वृद्धि) पत्ता लगाउन र हटाउन पनि मद्दत गर्दछ, जुन भविष्यमा क्यान्सरमा परिणत हुन सक्छ।
कोलोरेक्टल क्यान्सर स्क्रिनिङका मुख्य प्रकारहरू के-के हुन्?
मुख्यतया दुई प्रकारका कोलोरेक्टल क्यान्सर स्क्रिनिङ परीक्षणहरू छन्: भिजुअल परीक्षणहरू (जस्तै कोलोनोस्कोपी, सिगमोइडोस्कोपी, भर्चुअल कोलोनोस्कोपी) जसले कोलोन र मलाशय भित्र हेर्छन्, र स्टूल परीक्षणहरू (जस्तै Fecal Occult Blood Tests, Stool DNA test) जसले मलको नमूनामा रगत वा क्यान्सरका अन्य संकेतहरू खोज्छन्।
मैले कहिलेदेखि कोलोरेक्टल क्यान्सर स्क्रिनिङ सुरु गर्नुपर्छ?
यदि तपाईंलाई कोलोरेक्टल क्यान्सरको जोखिम बढी छैन भने, सामान्यतया ४५ वर्षको उमेरदेखि स्क्रिनिङ सुरु गर्न सिफारिस गरिन्छ। यदि तपाईंलाई परिवारमा क्यान्सरको इतिहास, सूजन आन्द्रा रोग, वा अन्य जोखिम कारकहरू छन् भने, तपाईंको चिकित्सकले तपाईंलाई चाँडै स्क्रिनिङ सुरु गर्न सल्लाह दिन सक्छन्।
परीक्षणको नतिजा असामान्य आएमा के हुन्छ?
यदि परीक्षणको नतिजा असामान्य आएमा, यसको मतलब सधैं क्यान्सर नै हो भन्ने हुँदैन। तपाईंको चिकित्सकले निदान पुष्टि गर्नका लागि कोलोनोस्कोपी जस्ता थप परीक्षणहरू सिफारिस गर्न सक्छन्। असामान्य नतिजाको अर्थ र अर्को कदमको बारेमा तपाईंको चिकित्सकसँग छलफल गर्नु महत्त्वपूर्ण छ।
कोलोनोस्कोपी र स्टूल परीक्षणहरू बीच के भिन्नता छ?
कोलोनोस्कोपी एक भिजुअल परीक्षण हो जसले क्यामेरा प्रयोग गरी पूरै कोलोन र मलाशय भित्र हेर्छ र पोलिपहरू हटाउन सक्छ। यसलाई हरेक १० वर्षमा (यदि पोलिप नभेटिएमा) गर्न सकिन्छ। स्टूल परीक्षणहरू (जस्तै FIT, FOBT, Stool DNA) घरमै गर्न सकिने परीक्षणहरू हुन् जसले मलमा रगत वा DNA परिवर्तनहरू खोज्छन्। यी परीक्षणहरू हरेक १ देखि ३ वर्षमा गर्नुपर्छ र यदि नतिजा असामान्य आएमा कोलोनोस्कोपी आवश्यक पर्दछ।
के कोलोरेक्टल क्यान्सर स्क्रिनिङका कुनै जोखिमहरू छन्?
Fecal Occult Blood Test वा Stool DNA Test मा कुनै जोखिम हुँदैन। कोलोनोस्कोपी र सिगमोइडोस्कोपीमा कोलोन वा मलाशयको भित्ता च्यातिने वा रक्तस्राव हुने जस्ता दुर्लभ जोखिमहरू हुन सक्छन्। भर्चुअल कोलोनोस्कोपीमा विकिरणको जोखिम हुन्छ। तपाईंको चिकित्सकले तपाईंलाई परीक्षणका सम्भावित जोखिमहरू बारे जानकारी दिनेछन्।
सम्बन्धित स्वास्थ्य लेखहरू (Related health articles)
थप हेर्नुहोस्
आधार स्रोत
U.S. National Library of Medicine — Colorectal Cancer Screening Tests: MedlinePlus Medical Test
https://medlineplus.gov/lab-tests/colorectal-cancer-screening-tests/
https://www.drhealthnepal.com/lab-tests/colorectal-cancer-screening-tests