डिस्फेजिया परीक्षण [Dysphagia Tests]
Dysphagia Tests लाई नेपालीमा डिस्फेजिया परीक्षण भनिन्छ। (Dysphagia Tests meaning in Nepali: डिस्फेजिया परीक्षण)
कलेजो र ग्यास्ट्रोएन्टेरोलोजी [Liver and Gastroenterology] · परीक्षणको प्रकारमा निर्भर गर्दछ (खाना, तरल पदार्थ, वा शरीरको तन्तुको नमूना)
डिस्फेजिया परीक्षणहरू निल्न गाह्रो हुने समस्याको कारण पत्ता लगाउन प्रयोग गरिन्छ। यसमा बेडसाइड स्वालो, FEES, अपर एन्डोस्कोपी, र VFSS जस्ता विभिन्न प्रकारका परीक्षणहरू समावेश हुन्छन्।
डिस्फेजिया परीक्षणहरू निल्न गाह्रो हुने समस्या (डिस्फेजिया) को कारण पत्ता लगाउन प्रयोग गरिन्छ। निल्न गाह्रो हुनु भनेको खाना मुखबाट घाँटी हुँदै पेटमा जान समस्या हुनु हो। यो समस्या कहिलेकाहीँ सामान्य भए पनि, यदि यो निरन्तर भइरहन्छ भने, यसले निर्जलीकरण, कुपोषण, वा निमोनिया जस्ता गम्भीर स्वास्थ्य समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ। यी परीक्षणहरूले डिस्फेजियाका विभिन्न प्रकारहरू पत्ता लगाउन र यसको कारण बन्ने अवस्थाहरूको पहिचान गर्न मद्दत गर्दछ।
यो परीक्षण किन गरिन सक्छ?
- निल्न गाह्रो हुनुको कारण पत्ता लगाउन।
- निल्दा खोकी लाग्ने वा वाकवाकी लाग्ने जस्ता लक्षणहरू भएमा।
- घाँटीमा खाना अड्किएको महसुस भएमा।
- निल्दा दुखाइ भएमा।
- खाना वा तरल पदार्थ घाँटी वा मुखबाट फिर्ता आएमा।
- बारम्बार छाती पोल्ने समस्या भएमा।
- आवाज धोद्रो वा कमजोर भएमा।
- अचानक तौल घटेमा।
- र्याल चुहावट भएमा।
परीक्षणअघि के गर्ने?
तपाईंको चिकित्सकले विशेष तयारीका लागि निर्देशन दिनुहुनेछ। केही परीक्षणहरूका लागि, तपाईंले परीक्षण गर्नुभन्दा केही घण्टा अघि केही खान वा पिउनु हुँदैन। तपाईंलाई धुम्रपान नगर्न, चुइगम नचपाउन वा कडा क्यान्डी नचुस्न भनिन सक्छ। तपाईंले लिइरहेका सबै औषधिहरूको बारेमा चिकित्सकलाई जानकारी दिनुहोस्, किनकि केही औषधिहरू परीक्षण अघि रोक्नुपर्ने हुन सक्छ। यदि तपाईंको अपर एन्डोस्कोपी हुँदैछ भने, तपाईंलाई निद्रा लाग्ने औषधि दिइनेछ, त्यसैले घर फर्कनका लागि कसैलाई व्यवस्था गर्नुपर्छ।
नमुना कसरी लिइन्छ?
डिस्फेजिया परीक्षणका धेरै प्रकारहरू छन्, जुन रेडियोग्राफर वा रेडियोलोजी टेक्निसियनले गर्छन्। तपाईंको लक्षणहरूको आधारमा, तपाईंलाई एक वा बढी परीक्षणहरू गर्न सकिन्छ। * **बेडसाइड स्वालो स्क्रिन (Bedside Swallow Screen):** तपाईं सिधा बसेको अवस्थामा हुनुहुनेछ। स्वास्थ्यकर्मीले तपाईंको लक्षण र निल्न गाह्रो भएको अवधिको बारेमा प्रश्न सोध्न सक्छन्। तपाईंलाई ओठ जोड्ने वा बङ्गारा बाहिर निकाल्ने जस्ता केही चालहरू गर्न भनिन सक्छ। तपाईंलाई विभिन्न खाना र पेय पदार्थहरू निल्न दिइनेछ। स्वास्थ्यकर्मीले तपाईंले निल्दा तपाईंको दाँत, ओठ, बङ्गारा, गाला र घाँटी जाँच गर्नेछन्। * **फाइबरोप्टिक एन्डोस्कोपिक इभ्यालुएसन अफ स्वालो (FEES):** तपाईं सिधा बसेको अवस्थामा हुनुहुनेछ। स्वास्थ्यकर्मीले एउटा पातलो, लचिलो नली (एन्डोस्कोप) लाई तपाईंको नाकबाट घाँटीको पछाडिसम्म छिराउनेछन्। तपाईंले खानाका टुक्राहरू र/वा तरल पदार्थहरू पिउनुहुनेछ, जसमा रङ मिसाइएको हुन सक्छ। एन्डोस्कोपले तपाईंले निल्दा खाना घाँटीबाट कसरी जान्छ भनेर हेर्न मद्दत गर्छ। * **अपर एन्डोस्कोपी (Upper Endoscopy):** तपाईं परीक्षण तालिकामा एक छेउमा सुत्नुहुनेछ। तपाईंको पाखुरा वा हातमा IV (इन्ट्राभेनस) लाइन राखिनेछ। तपाईंलाई आराम दिनको लागि औषधि IV मार्फत दिइनेछ। स्वास्थ्यकर्मीले तपाईंको घाँटीको पछाडि सुन्न गर्ने औषधि छर्कन सक्छन्। औषधिले काम गरेपछि, स्वास्थ्यकर्मीले एन्डोस्कोपलाई तपाईंको मुख र घाँटीमा छिराउनेछन्। एन्डोस्कोपले तपाईंको अन्ननली, पेट र सानो आन्द्राको केही भागको तस्बिर लिनेछ। यसले बायोप्सी (तन्तुको सानो नमूना) पनि लिन सक्छ। * **भिडियोफ्लोरोस्कोपिक स्वालो स्टडी (VFSS) वा मोडिफाइड ब्यारियम स्वालो (Modified Barium Swallow):** तपाईं एक्स-रे तालिकामा उभिनुहुनेछ वा बस्नुहुनेछ। तपाईंलाई ब्यारियमले ढाकिएको विभिन्न खाना र तरल पदार्थहरू दिइनेछ। ब्यारियमले तपाईंको भित्री अंगहरूलाई एक्स-रेमा स्पष्ट रूपमा देख्न मद्दत गर्छ। तपाईंले निल्दा, फ्लोरोस्कोपी नामक विशेष एक्स-रेले ब्यारियम-ढाकिएको खानालाई मुख, घाँटी र अन्ननलीबाट जाँदा वास्तविक समयमा भिडियोको रूपमा ट्र्याक गर्नेछ।
जोखिम र असहजता
बेडसाइड स्वालो परीक्षणमा धेरै कम जोखिम हुन्छ, तर प्रक्रियाको क्रममा तरल पदार्थ फोक्सोमा जान सक्ने सानो सम्भावना हुन्छ। FEES वा अपर एन्डोस्कोपीको समयमा, एन्डोस्कोप छिराउँदा केही असुविधा हुन सक्छ, तर गम्भीर जटिलताहरू दुर्लभ हुन्छन्। आन्द्रामा च्यातिने धेरै सानो जोखिम हुन्छ। यदि बायोप्सी गरिएको छ भने, त्यस ठाउँमा रक्तस्रावको सानो जोखिम हुन्छ, जुन सामान्यतया उपचार बिना नै रोकिन्छ। यदि तपाईं गर्भवती हुनुहुन्छ वा गर्भवती हुन सक्ने सोच्नुहुन्छ भने VFSS (एक्स-रेको एक प्रकार) गर्नु हुँदैन, किनकि एक्स-रेबाट निस्कने विकिरण विकासशील बच्चाको लागि हानिकारक हुन सक्छ। अरूका लागि, यी परीक्षणहरूमा कम जोखिम हुन्छ। विकिरणको मात्रा धेरै कम हुन्छ र धेरैजसो मानिसहरूका लागि हानिकारक मानिँदैन। तर तपाईंले विगतमा गराउनुभएका सबै एक्स-रेहरूको बारेमा आफ्नो चिकित्सकसँग कुरा गर्नुहोस्। विकिरणको जोखिम समयसँगै गराइएका एक्स-रे उपचारहरूको संख्यासँग सम्बन्धित हुन सक्छ। यदि तपाईंलाई परीक्षणमा प्रयोग गरिने ब्यारियमसँग कुनै ज्ञात एलर्जी छ भने आफ्नो चिकित्सकलाई बताउनुहोस्। परीक्षण पछि केही दिनसम्म तपाईंको दिसा सेतो देखिन सक्छ किनकि ब्यारियम शरीरबाट बाहिर निस्कन्छ। यदि सबै ब्यारियम शरीरबाट बाहिर निस्किएन भने कब्जियत हुन सक्छ।
नतिजा बुझ्ने आधार
तपाईंको परीक्षणको नतिजाले समस्या कहाँ छ वा तपाईंलाई कुन प्रकारको डिस्फेजिया हुन सक्छ भनेर देखाउन सक्छ। तपाईंको चिकित्सकले तपाईंको लक्षण र मेडिकल इतिहासलाई पनि विचार गरेर परीक्षण नतिजाहरूको व्याख्या गर्नेछन्।
सम्भावित नतिजा र अर्थ
ओरल क्याभिटी डिस्फेजिया [Oral cavity dysphagia]
सम्भावित अर्थ: यो मुखको विकार हो जसमा तपाईंलाई खाना चपाउन वा टुक्राउन गाह्रो हुन्छ। यसका कारणहरूमा स्ट्रोक पछि कमजोरी, मांसपेशी वा स्नायु समस्याहरू समावेश हुन सक्छन्।
सीमितता: यो नतिजाले समस्याको स्थान र सम्भावित कारण देखाउँछ, तर यसले निश्चित निदान प्रदान गर्दैन।
अर्को कदम: तपाईंको चिकित्सकले थप परीक्षण वा विशेषज्ञसँग परामर्शको लागि सिफारिस गर्न सक्छन्।
ओरोफ्यारिन्जियल डिस्फेजिया [Oropharyngeal dysphagia]
सम्भावित अर्थ: यो घाँटीको विकार हो जसमा तपाईंलाई निल्न सुरु गर्न गाह्रो हुन्छ। यसका कारणहरूमा केही प्रकारका क्यान्सर, मल्टिपल स्क्लेरोसिस वा पार्किन्सन रोग जस्ता स्नायुसम्बन्धी रोगहरू, वा घाँटीमा खानाका कणहरू जम्मा हुने सानो थैली (फ्यारिन्जोइसोफेजियल डाइभर्टिकुलम) समावेश हुन सक्छन्।
सीमितता: यो नतिजाले समस्याको स्थान र सम्भावित कारण देखाउँछ, तर यसले निश्चित निदान प्रदान गर्दैन।
अर्को कदम: तपाईंको चिकित्सकले थप परीक्षण वा विशेषज्ञसँग परामर्शको लागि सिफारिस गर्न सक्छन्।
इसोफेजियल डिस्फेजिया [Esophageal dysphagia]
सम्भावित अर्थ: यो अन्ननलीको विकार हो जसमा तपाईंलाई खाना अन्ननलीबाट तल सार्न गाह्रो हुन्छ। यसका कारणहरूमा अन्ननली साँघुरो हुनु (इसोफेजियल स्ट्रिक्चर), अन्ननलीको क्यान्सर, वा ग्यास्ट्रोइसोफेजियल रिफ्लक्स रोग (GERD) समावेश हुन सक्छ।
सीमितता: यो नतिजाले समस्याको स्थान र सम्भावित कारण देखाउँछ, तर यसले निश्चित निदान प्रदान गर्दैन।
अर्को कदम: तपाईंको चिकित्सकले थप परीक्षण वा विशेषज्ञसँग परामर्शको लागि सिफारिस गर्न सक्छन्।
बेडसाइड स्वालो स्क्रिन वा अन्य डिस्फेजिया स्क्रिनिङ उपकरणको नतिजा [Bedside swallow screen or other dysphagia screening tool results]
सम्भावित अर्थ: यसले तपाईंलाई माथि उल्लिखित विकारहरू मध्ये कुनै एकको जोखिममा हुनुहुन्छ कि छैन भनेर मात्र देखाउँछ।
सीमितता: यो एक स्क्रिनिङ उपकरण मात्र हो र यसले निश्चित निदान प्रदान गर्दैन।
अर्को कदम: यदि नतिजाले तपाईं जोखिममा हुनुहुन्छ भनेर देखाउँछ भने, तपाईंको चिकित्सकले थप फलो-अप परीक्षणहरू सिफारिस गर्न सक्छन्।
यस परीक्षणका सीमितता
- डिस्फेजिया परीक्षणहरूले निल्न गाह्रो हुनुको कारण पत्ता लगाउन मद्दत गर्छन्, तर तिनीहरूले सधैं निश्चित निदान प्रदान गर्दैनन्।
- केही परीक्षणहरू, जस्तै बेडसाइड स्वालो स्क्रिन, केवल जोखिमको मूल्याङ्कन गर्न प्रयोग गरिन्छ र थप परीक्षण आवश्यक हुन सक्छ।
- परीक्षणको नतिजाको व्याख्या गर्दा तपाईंको लक्षण र मेडिकल इतिहासलाई पनि विचार गर्नुपर्छ।
- विकिरणको जोखिमका कारण गर्भवती महिलाहरूले VFSS जस्ता एक्स-रे परीक्षणहरू गराउनु हुँदैन।
- परीक्षणको क्रममा असुविधा वा सानो जटिलताहरूको जोखिम हुन सक्छ।
सुरक्षित अर्को कदम
यदि तपाईंलाई आफ्नो नतिजाको बारेमा प्रश्नहरू छन् भने, आफ्नो चिकित्सकसँग कुरा गर्नुहोस्। उहाँले तपाईंको लक्षण र मेडिकल इतिहासलाई पनि विचार गरेर परीक्षण नतिजाहरूको व्याख्या गर्नुहुनेछ। निल्न गाह्रो हुने समस्या भएमा, तपाईंको चिकित्सकले स्पीच एन्ड ल्याङ्ग्वेज प्याथोलोजिस्ट, ओटोल्यारिन्गोलोजिस्ट, ग्यास्ट्रोएन्टेरोलोजिस्ट, वा न्यूरोलोजिस्ट जस्ता विशेषज्ञहरूकहाँ पठाउन सक्छन्।
चिकित्सकलाई सोध्नुपर्ने प्रश्नहरू
- मेरो डिस्फेजिया परीक्षणको नतिजाले के देखाउँछ र यसको मेरो लागि के अर्थ हुन्छ?
- मेरो नतिजाको आधारमा, निल्न गाह्रो हुनुको सम्भावित कारण के हुन सक्छ?
- के मलाई थप परीक्षणहरू आवश्यक पर्छ, र यदि पर्छ भने, ती के-के हुन्?
- मेरो अवस्था सुधार गर्नका लागि के-कस्ता उपचार विकल्पहरू उपलब्ध छन्?
- मैले आफ्नो आहार वा जीवनशैलीमा के-कस्ता परिवर्तनहरू गर्नुपर्छ?
- मैले कहिले विशेषज्ञलाई भेट्नुपर्छ र कुन विशेषज्ञ उपयुक्त हुन्छ?
- निल्न गाह्रो हुने समस्याका कारण हुन सक्ने जटिलताहरूबाट बच्न मैले के गर्न सक्छु?
तुरुन्त चिकित्सकीय सहायता कहिले लिने?
यदि खाना तपाईंको श्वासनलीमा अड्किएको छ र तपाईंलाई सास फेर्न गाह्रो भइरहेको छ भने, तुरुन्तै आपतकालीन सहायताको लागि कल गर्नुहोस्। यो जानकारी शैक्षिक उद्देश्यका लागि मात्र हो। यसले चिकित्सकीय सल्लाह, निदान वा उपचारलाई प्रतिस्थापन गर्दैन। आफ्नो व्यक्तिगत परीक्षण नतिजाको व्याख्या र उपचारको लागि अनिवार्य रूपमा आफ्नो चिकित्सकसँग परामर्श लिनुहोस्।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू [FAQs]
डिस्फेजिया भनेको के हो?
डिस्फेजिया भनेको निल्न गाह्रो हुने समस्या हो। सामान्यतया, खाना मुखबाट घाँटी हुँदै पेटमा सजिलै जान्छ, तर डिस्फेजिया हुँदा यो प्रक्रियामा समस्या हुन्छ। यो समस्या निरन्तर भइरहन्छ भने यसले स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्न सक्छ।
डिस्फेजिया परीक्षण किन गरिन्छ?
डिस्फेजिया परीक्षण निल्न गाह्रो हुनुको कारण पत्ता लगाउन गरिन्छ। यदि तपाईंलाई निल्दा खोकी लाग्ने, घाँटीमा खाना अड्किएको महसुस हुने, निल्दा दुख्ने, वा खाना मुखबाट फिर्ता आउने जस्ता लक्षणहरू छन् भने यो परीक्षण आवश्यक हुन सक्छ।
डिस्फेजिया परीक्षणका विभिन्न प्रकारहरू के-के हुन्?
डिस्फेजिया परीक्षणका धेरै प्रकारहरू छन्, जसमा बेडसाइड स्वालो स्क्रिन, फाइबरोप्टिक एन्डोस्कोपिक इभ्यालुएसन अफ स्वालो (FEES), अपर एन्डोस्कोपी, र भिडियोफ्लोरोस्कोपिक स्वालो स्टडी (VFSS) समावेश छन्। प्रत्येक परीक्षणले निल्ने प्रक्रियाको फरक-फरक पक्षहरू जाँच गर्दछ।
परीक्षणको लागि कसरी तयारी गर्ने?
तयारी परीक्षणको प्रकारमा निर्भर गर्दछ। केही परीक्षणहरूका लागि तपाईंले केही घण्टा अघि खान वा पिउनु हुँदैन। तपाईंले लिइरहेका सबै औषधिहरूको बारेमा चिकित्सकलाई जानकारी दिनुपर्छ। यदि अपर एन्डोस्कोपी हुँदैछ भने, तपाईंलाई निद्रा लाग्ने औषधि दिइनेछ, त्यसैले घर फर्कनका लागि कसैलाई व्यवस्था गर्नुपर्छ।
डिस्फेजिया परीक्षणका जोखिमहरू के-के छन्?
धेरैजसो डिस्फेजिया परीक्षणहरूमा कम जोखिम हुन्छ। बेडसाइड स्वालोमा तरल पदार्थ फोक्सोमा जान सक्ने सानो सम्भावना हुन्छ। FEES वा अपर एन्डोस्कोपीमा असुविधा वा आन्द्रामा च्यातिने सानो जोखिम हुन सक्छ। गर्भवती महिलाहरूले एक्स-रे परीक्षणहरूबाट बच्नुपर्छ किनकि विकिरण बच्चाको लागि हानिकारक हुन सक्छ।
परीक्षणको नतिजाको अर्थ के हो?
नतिजाले तपाईंलाई कुन प्रकारको डिस्फेजिया हुन सक्छ वा समस्या कहाँ छ भनेर देखाउन सक्छ, जस्तै मुख, घाँटी वा अन्ननलीमा। बेडसाइड स्वालो स्क्रिन जस्ता परीक्षणहरूले तपाईंलाई जोखिममा हुनुहुन्छ कि छैन भनेर मात्र देखाउँछन् र थप परीक्षण आवश्यक हुन सक्छ। तपाईंको चिकित्सकले तपाईंको लक्षण र मेडिकल इतिहाससँगै नतिजाको व्याख्या गर्नुहुनेछ।
यदि मलाई डिस्फेजिया छ भने के हुन्छ?
यदि तपाईंलाई डिस्फेजिया छ र यसको उपचार गरिएन भने, तपाईंलाई निसासिने, निर्जलीकरण, कुपोषण, वा खाना वा तरल पदार्थ श्वासनलीमा गएर निमोनिया हुने जस्ता जोखिमहरू हुन सक्छन्। त्यसैले, सही निदान र उपचार महत्त्वपूर्ण छ।
सम्बन्धित स्वास्थ्य लेखहरू (Related health articles)
थप हेर्नुहोस्
आधार स्रोत
U.S. National Library of Medicine — Dysphagia Tests: MedlinePlus Medical Test