कन्डम गर्भधारण र यौन सङ्क्रमित रोग (STI) दुवैबाट बचाउने एकमात्र साधारण उपाय हो — तर यसको प्रभावकारिता धेरै हदसम्म सही तरिकाले प्रयोग गर्नुमा भर पर्छ। यो लेखले कन्डम सही तरिकाले कसरी प्रयोग गर्ने, कति भरपर्दो छ, र सामान्य गल्तीहरू के-के हुन् भनेर बताउँछ।
कन्डम लगाउने सही तरिका
- प्याकेट सावधानीपूर्वक खोल्नुहोस् — दाँत वा धारिलो वस्तुले नखोल्नुहोस्, यसले कन्डम च्यात्न सक्छ।
- यौन सम्पर्क सुरु हुनुअघि नै, लिङ्ग ठड्याइएको (Erect) अवस्थामा कन्डम लगाउनुहोस् — बीचमा लगाउँदा सुरुदेखि नै सुरक्षा हुँदैन।
- कन्डमको टुप्पोमा रहेको सानो खाली ठाउँ (Reservoir Tip) च्यापेर हावा निकाल्नुहोस्, त्यसपछि रोलिएको भागलाई लिङ्गको फेदसम्म पूरै तान्नुहोस्।
- सम्भोगपछि, लिङ्ग नरम हुनुअघि नै, कन्डमको फेद समातेर बिस्तारै बाहिर निकाल्नुहोस् — यसले वीर्य चुहिन र कन्डम फुत्किन बचाउँछ।
- प्रयोग गरिसकेको कन्डमलाई टिस्युमा बेरेर फोहोरमा फाल्नुहोस्, नाली/ट्वाइलेटमा नफाल्नुहोस्।
ध्यान दिनुपर्ने कुरा
- प्रत्येक पटक (योनि, गुदा, वा मुखमैथुन जुनसुकै) नयाँ कन्डम प्रयोग गर्नुहोस्।
- पानीमा घुलनशील (Water-based) लुब्रिकेन्ट मात्र प्रयोग गर्नुहोस्। तेल-आधारित पदार्थ (जस्तै भ्यासलिन, बडी लोसन) ले Latex कन्डमलाई कमजोर बनाई फुटाउन सक्छ।
- कन्डम पर्समा राखेर धेरै दिन नबोक्नुहोस् — तातो र घर्षणले यसलाई बिगार्न सक्छ।
- प्रयोगअघि म्याद (Expiry Date) जाँच्नुहोस्।
कन्डम कति भरपर्दो छ?
सही तरिकाले प्रत्येक पटक प्रयोग गर्दा (Perfect Use), कन्डमले गर्भधारण रोक्ने दर करिब ९८% छ — अर्थात् वर्षभरिमा १०० जोडीमध्ये करिब २ जोडीमा मात्र असफल हुन्छ। तर वास्तविक जीवनमा (Typical Use — कहिलेकाहीं ढिलो लगाउने, गलत तरिकाले निकाल्ने, वा नलगाई एक-दुई पटक सम्पर्क गर्ने जस्ता मानवीय त्रुटिका कारण), यो दर घटेर करिब ८२-८७% सम्म झर्छ। अधिकांश असफलता कन्डमको गुणस्तर बिग्रिएर होइन, प्रयोगमा भएको गल्तीका कारण हुन्छ।
नेपालमा कहाँ पाइन्छ?
कन्डम नेपालभरका फार्मेसी, किराना पसल, र स्वास्थ्य चौकीमा सजिलै र सस्तोमा पाइन्छ। Nepal CRS Company ले सन् १९७८ देखि Dhaal र Panther जस्ता ब्रान्ड अन्तर्गत सामाजिक-बजारीकरण (Social Marketing) कार्यक्रम मार्फत कन्डम उपलब्ध गराउँदै आएको छ। धेरैजसो सरकारी स्वास्थ्य चौकीमा निःशुल्क पनि पाइन्छ।
के कन्डमले पूर्ण सुरक्षा दिन्छ?
कन्डमले गर्भधारण र धेरैजसो STI बाट उल्लेखनीय सुरक्षा दिन्छ, तर १००% छैन। छाला-देखि-छाला सम्पर्कबाट फैलिने केही सङ्क्रमण (जस्तै HPV, Herpes) बाट कन्डमले आंशिक सुरक्षा मात्र दिन सक्छ, किनभने यसले नछोपिएको भागलाई जोगाउँदैन। थप सुरक्षाका लागि, कन्डमसँगै अर्को गर्भनिरोधक विधि (जस्तै जन्म-नियन्त्रण चक्की) प्रयोग गर्नुलाई "Dual Protection" भनिन्छ।
कहिले डाक्टर भेट्ने?
- कन्डम फुटेमा वा चुहिएमा — हाम्रो आकस्मिक गर्भनिरोधक चक्की र असुरक्षित यौन सम्पर्कपछि के गर्ने लेख हेर्नुहोस्।
- Latex कन्डमबाट एलर्जी (चिलाउने, रातो हुने) भएमा, Non-Latex विकल्पका लागि फार्मेसिस्ट वा डाक्टरसँग सोध्नुहोस्।
सन्दर्भ
- CDC. "Condom Use: An Overview." Available at: cdc.gov/condom-use
- Nepal CRS Company. "Dhaal" and "Panther" product pages. Available at: crs.org.np/product/dhaal