वृद्धवृद्धालाई लड्नबाट जोगाउने उपायहरू

# वृद्धवृद्धामा लडेर हुने चोटपटक रोकथाम [Elderly Falls Prevention]: कारण, लक्षण, उपचार र रोकथाम

परिचय

वृद्धवृद्धामा लडेर हुने चोटपटक [Elderly Falls] एक गम्भीर सार्वजनिक स्वास्थ्य समस्या हो जसले उनीहरूको जीवनको गुणस्तरमा प्रतिकूल असर पार्न सक्छ। नेपालमा पनि बढ्दो जनसंख्या र स्वास्थ्य सेवामा पहुँचका चुनौतीहरूका कारण यो समस्या झन् विकराल बन्दै गएको छ। लडेर हुने चोटपटकले हड्डी भाँचिने [fractures], टाउकोमा चोट लाग्ने [head injuries] र दीर्घकालीन अपाङ्गता [long-term disability] निम्त्याउन सक्छ, जसले वृद्धवृद्धालाई अरूको सहारामा बाँच्न बाध्य बनाउँछ।

यो लेख वृद्धवृद्धामा लडेर हुने चोटपटकका कारणहरू, यसका लक्षणहरू, रोकथामका उपायहरू र उपचारका बारेमा विस्तृत जानकारी प्रदान गर्न तयार पारिएको हो। यसले तपाईंलाई र तपाईंका परिवारका सदस्यहरूलाई सुरक्षित राख्न मद्दत गर्नेछ। तपाईं एक्लै हुनुहुन्न; हामी सबै मिलेर यो चुनौतीको सामना गर्न सक्छौं।

वृद्धवृद्धामा लडेर हुने चोटपटक रोकथाम के हो?

वृद्धवृद्धामा लडेर हुने चोटपटक भन्नाले ६५ वर्ष वा सोभन्दा माथिका व्यक्तिहरू अनपेक्षित रूपमा जमिनमा लड्नु वा सतहमा ढल्नु हो। यसले शारीरिक चोटपटकका साथै मनोवैज्ञानिक असरहरू [psychological impacts] जस्तै डर [fear], चिन्ता [anxiety] र सामाजिक एक्लोपन [social isolation] पनि निम्त्याउन सक्छ। लडेर हुने चोटपटकका कारणहरू बहुआयामिक [multifactorial] हुन्छन्, जसमा शारीरिक कमजोरी, औषधिको प्रयोग, वातावरण र अन्तर्निहित रोगहरू [underlying diseases] समावेश हुन्छन्।

नेपालमा, ग्रामीण क्षेत्रमा कमजोर भौतिक पूर्वाधार, शहरी क्षेत्रमा अपर्याप्त प्रकाश व्यवस्था, र स्वास्थ्य सेवाको सीमित पहुँचका कारण वृद्धवृद्धामा लडेर हुने चोटपटकको जोखिम उच्च छ। परम्परागत घरहरूको बनावट, शौचालयमा र बाथरुममा ह्यान्डरेलको अभाव, र खुल्ला तारहरू जस्ता वातावरणीय कारकहरूले पनि यो जोखिम बढाउँछन्। यसबाहेक, कुपोषण [malnutrition] र पर्याप्त शारीरिक गतिविधि [physical activity] को अभावले पनि वृद्धवृद्धाको मांसपेशी कमजोर भई लड्ने सम्भावना बढ्छ। यी जोखिमहरूलाई बुझेर हामीले रोकथामका उपायहरू अपनाउन सक्छौं।

⚠️ वृद्धवृद्धामा लडेर हुने चोटपटक [Elderly Falls] पछि निम्न खतरनाक संकेतहरू देखिएमा तुरुन्तै चिकित्सकको सल्लाह लिनुहोस्:

• ⚠️ गम्भीर टाउको दुखाइ वा टाउकोमा चोट [Severe headache or head injury]

• ⚠️ बेहोश हुनु वा चेतना गुमाउनु [Loss of consciousness]

• ⚠️ शरीरको कुनै भाग चलाउन नसक्नु [Inability to move a body part]

• ⚠️ अत्यधिक रक्तस्राव [Excessive bleeding]

• ⚠️ लडेको ठाउँमा असह्य पीडा हुनु [Intense pain at the site of fall]

• ⚠️ हड्डी भाँचिएको आशंका [Suspected bone fracture]

• ⚠️ बारम्बार बान्ता हुनु [Repeated vomiting]

• ⚠️ बोलचालमा कठिनाई वा स्पष्ट बोल्न नसक्नु [Difficulty speaking or slurred speech]

जटिलताहरू [Complications]

वृद्धवृद्धामा लडेर हुने चोटपटकका कारण विभिन्न गम्भीर जटिलताहरू [complications] निम्तिन सक्छन्।

• • हड्डी भाँचिने [Bone fractures] (विशेषगरी हिप, मेरुदण्ड र नाडी)

• • टाउकोमा चोट लाग्ने [Head injuries] (रक्तस्राव वा मस्तिष्कमा क्षति)

• • दीर्घकालीन दुखाइ [Chronic pain]

• • हिँडडुलमा कठिनाई वा अपाङ्गता [Mobility impairment or disability]

• • लड्ने डर [Fear of falling] र सामाजिक एक्लोपन [social isolation]

• • अस्पताल भर्ना र शल्यक्रियाको आवश्यकता [Hospitalization and surgery]

• • मृत्यु [Death] (गम्भीर चोटपटकको अवस्थामा)

⚠️ कारण र जोखिम कारकहरू [Causes & Risk Factors]

वृद्धवृद्धामा लडेर हुने चोटपटक रोकथाम धेरै कारणहरूले हुन सक्छ। यहाँ मुख्य कारणहरू उल्लेख गरिएका छन्:

शारीरिक कारणहरू [Physiological Factors] (लगभग ५०%):

• • • मांसपेशी कमजोर हुनु र सन्तुलनमा कमी [Muscle weakness and poor balance]

• • • दृष्टि र श्रवणशक्तिमा कमी [Impaired vision and hearing]

• • • पुराना रोगहरू जस्तै मधुमेह [diabetes], उच्च रक्तचाप [hypertension], आर्थराइटिस [arthritis]

• • • औषधिको साइड इफेक्ट [Medication side effects] (जस्तै निद्रा लाग्ने औषधि, रक्तचाप घटाउने औषधि)

• • • पोषणको कमी [Malnutrition]

वातावरणीय कारणहरू [Environmental Factors] (लगभग ३०%):

• • • घरभित्रका खतराहरू जस्तै चिप्लिने भुइँ [slippery floors], अव्यवस्थित तारहरू [cluttered wires], अपर्याप्त प्रकाश [inadequate lighting]

• • • बाथरुम र शौचालयमा ह्यान्डरेलको अभाव [Lack of handrails in bathrooms and toilets]

• • • भर्याङ [stairs] र बाटोमा अवरोध [obstacles in pathways]

• • • असमान सतहहरू [uneven surfaces] र खाल्डाखुल्डी

व्यवहारिक कारणहरू [Behavioral Factors]:

• • • हतारमा हिँड्नु वा उठ्नु [Rushing while walking or standing up]

• • • अनुपयुक्त जुत्ताको प्रयोग [Wearing inappropriate footwear]

• • • पर्याप्त शारीरिक गतिविधि नगर्नु [Lack of physical activity]

नेपालमा जोखिम कारकहरू [Risk Factors in Nepal]:

• • ग्रामीण क्षेत्रमा कमजोर भौतिक पूर्वाधार र सडक [Poor infrastructure and roads in rural areas]

• • परम्परागत घरहरूको बनावट र भर्याङ [Traditional house structures and stairs]

• • स्वास्थ्य सेवामा पहुँचको कमी [Limited access to healthcare] र नियमित जाँचको अभाव

• • कुपोषण [Malnutrition] र भिटामिन डीको कमी [Vitamin D deficiency]

• • अशिक्षा र लड्ने जोखिमबारे चेतनाको अभाव [Lack of awareness about fall risks]

• • सामाजिक सुरक्षा जालको अभाव [Lack of social safety nets] र एक्लोपन

🩺 निदान र परीक्षणहरू [Diagnosis & Tests]

वृद्धवृद्धामा लड्ने जोखिमको मूल्याङ्कन [fall risk assessment] र कारण पत्ता लगाउन चिकित्सकले विस्तृत शारीरिक परीक्षण र केही जाँचहरू गर्न सक्छन्।

• • विस्तृत चिकित्सा इतिहास र शारीरिक परीक्षण [Detailed medical history and physical examination]

• • सन्तुलन र चालको मूल्याङ्कन [Balance and gait assessment] (जस्तै: Time Up and Go Test)

• • रक्तचापको जाँच (बसेको र उभिएको अवस्थामा) [Blood pressure measurement (sitting and standing)]

• • दृष्टि र श्रवणशक्तिको परीक्षण [Vision and hearing tests]

• • औषधिको समीक्षा [Medication review] (साइड इफेक्ट पहिचान गर्न)

• • रगत परीक्षण [Blood tests] (भिटामिन डी, रगतमा चिनीको मात्रा, हेमोग्लोबिन)

• • हड्डीको घनत्व परीक्षण [Bone density test] (अस्टियोपोरोसिस पत्ता लगाउन)

सही निदानले लड्ने जोखिमलाई कम गर्न र उपयुक्त रोकथामका उपायहरू अपनाउन मद्दत गर्छ। तपाईंको स्वास्थ्यको लागि यो महत्त्वपूर्ण कदम हो।

💊 उपचार [Treatment]

लडेर चोट लागेपछि तत्काल उपचार गर्नुका साथै भविष्यमा लड्ने जोखिम कम गर्न रोकथामका उपायहरू अपनाउनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

तत्काल प्राथमिक उपचार [Immediate First Aid]:

यदि वृद्धवृद्धा लडेमा, पहिले उनीहरूलाई शान्त पार्नुहोस् र कुनै गम्भीर चोट लागेको छ कि छैन जाँच गर्नुहोस्। यदि टाउकोमा चोट लागेको छ, हड्डी भाँचिएको शंका छ, वा अत्यधिक रक्तस्राव भएको छ भने तुरुन्तै स्वास्थ्य संस्थामा लैजानुहोस्। सानो चोटपटकको लागि, सफा पानीले धोएर एन्टीसेप्टिक [antiseptic] लगाउनुहोस् र बरफले सेक्नुहोस्।

चिकित्सा सहायता [Medical Assistance]:

लडेपछि, विशेषगरी टाउकोमा चोट लागेमा, चेतना गुमाएमा, शरीरको कुनै भाग चलाउन नसकेमा वा असह्य पीडा भएमा तुरुन्तै अस्पताल लैजानुहोस्। चिकित्सकले चोटपटकको मूल्याङ्कन गरी आवश्यक परेमा एक्स-रे [X-ray], सीटी स्क्यान [CT scan] वा एमआरआई [MRI] जस्ता परीक्षणहरू गर्न सक्छन्।

औषधिको समीक्षा र समायोजन [Medication Review and Adjustment]:

चिकित्सकसँग हाल प्रयोग गरिरहेका सबै औषधिहरूको बारेमा छलफल गर्नुहोस्। केही औषधिहरूले चक्कर लाग्ने, निद्रा लाग्ने वा रक्तचाप घटाउने जस्ता साइड इफेक्टहरू निम्त्याउन सक्छन् जसले लड्ने जोखिम बढाउँछ। चिकित्सकले आवश्यक परेमा औषधि परिवर्तन गर्न वा खुराक [dosage] समायोजन गर्न सक्छन्।

शारीरिक थेरापी र व्यायाम [Physical Therapy and Exercise]:

फिजियोथेरापिस्ट [physiotherapist] को सल्लाहमा सन्तुलन [balance], शक्ति [strength] र लचकता [flexibility] बढाउने व्यायामहरू गर्नुहोस्। ताई ची [Tai Chi], योग [Yoga] र हल्का स्ट्रेचिङ [stretching] जस्ता गतिविधिहरूले हिँड्ने क्षमता सुधार गर्न मद्दत गर्छन्। नेपालमा पनि विभिन्न अस्पताल र पुनर्स्थापना केन्द्रहरूमा फिजियोथेरापी सेवाहरू उपलब्ध छन्।

सहायक उपकरणहरूको प्रयोग [Use of Assistive Devices]:

हिँड्नका लागि लठ्ठी [cane], वाकर [walker] वा अन्य सहायक उपकरणहरूको प्रयोगले सन्तुलन कायम राख्न मद्दत गर्छ। उचित जुत्ता [proper footwear] (जस्तै कम हिल भएको, नचिप्लिने सोल भएको) लगाउनु पनि महत्त्वपूर्ण छ। यी उपकरणहरू प्रयोग गर्दा, चिकित्सक वा थेरापिस्टको सल्लाह लिनुहोस्।

🌱 आहार र जीवनशैली [Diet & Lifestyle]

वृद्धवृद्धामा हड्डीको स्वास्थ्य र मांसपेशीको बल कायम राख्न उचित आहार [diet] महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

• • क्याल्सियम [Calcium] युक्त खाना: दूध, दही, चीज, हरियो सागसब्जी (ब्रोकाउली, पालक)

• • भिटामिन डी [Vitamin D] युक्त खाना: माछा (सामन, टुना), अण्डाको पहेँलो भाग, fortified दूध

• • प्रोटिन [Protein] युक्त खाना: दाल, गेडागुडी, मासु, कुखुरा, अण्डा, माछा

• • फलफूल र तरकारी [Fruits and vegetables]: विभिन्न प्रकारका फलफूल र तरकारीहरू

• • पर्याप्त पानी [Adequate water intake]: शरीरलाई डिहाइड्रेसन [dehydration] बाट बचाउन

• • फाइबर [Fiber] युक्त खाना: कब्जियत [constipation] रोक्न र पाचन प्रणाली [digestive system] लाई स्वस्थ राख्न

सन्तुलित आहारले हड्डीलाई बलियो बनाउन र मांसपेशीको कार्यक्षमता सुधार गर्न मद्दत गर्छ, जसले लड्ने जोखिमलाई कम गर्छ। साना सुधारहरूले पनि ठूलो फरक पार्न सक्छ।

🔍 रोकथामका उपायहरू [Prevention]

वृद्धवृद्धामा लडेर हुने चोटपटक रोकथामका लागि बहुआयामिक दृष्टिकोण अपनाउनु आवश्यक छ।

घरको वातावरण सुरक्षित बनाउने [Making the Home Environment Safe]:

घरभित्रका चिप्लिने कार्पेट हटाउने, राम्रो प्रकाश व्यवस्था गर्ने, बाथरुम र शौचालयमा ह्यान्डरेल [handrails] राख्ने, भर्याङमा रेलिङ [railings] लगाउने, र तारहरूलाई व्यवस्थित गर्ने। नेपालमा धेरैजसो घरहरूमा यी सुविधाहरूको अभाव हुने हुँदा, सानोतिनो परिवर्तनले पनि ठूलो फरक पार्न सक्छ।

नियमित शारीरिक गतिविधि र व्यायाम [Regular Physical Activity and Exercise]:

सन्तुलन [balance], शक्ति [strength] र लचकता [flexibility] बढाउने व्यायामहरू जस्तै हिँडडुल [walking], योग [yoga], ताई ची [Tai Chi] नियमित रूपमा गर्ने। यसले मांसपेशीलाई बलियो बनाउँछ र हिँड्ने क्षमता सुधार गर्छ। चिकित्सक वा फिजियोथेरापिस्टको सल्लाहमा उपयुक्त व्यायाम छनौट गर्नुहोस्।

नियमित स्वास्थ्य जाँच र औषधिको समीक्षा [Regular Health Check-ups and Medication Review]:

नियमित रूपमा आँखा र कानको जाँच गराउने, रक्तचाप र मधुमेह जस्ता दीर्घकालीन रोगहरूको उचित व्यवस्थापन गर्ने। चिकित्सकसँग हाल प्रयोग गरिरहेका सबै औषधिहरूको समीक्षा गरी लड्ने जोखिम बढाउने औषधिहरू समायोजन गर्ने।

उचित जुत्ताको प्रयोग र सहायता उपकरण [Wearing Proper Footwear and Using Assistive Devices]:

कम हिल भएको, नचिप्लिने सोल भएको जुत्ता लगाउने। आवश्यक परेमा लठ्ठी [cane] वा वाकर [walker] जस्ता सहायक उपकरणहरूको प्रयोग गर्ने। यी उपकरणहरू सही तरिकाले प्रयोग गर्न चिकित्सक वा थेरापिस्टबाट तालिम लिनुहोस्।

🚨 कहिले डाक्टरलाई देखाउने? [When to See a Doctor]

यदि वृद्धवृद्धामा निम्न संकेतहरू देखिएमा, तुरुन्तै चिकित्सकको सल्लाह लिनुहोस्:

• 🚨 बारम्बार लड्ने [Frequent falls]

• 🚨 हिँड्न वा सन्तुलन कायम राख्न कठिनाई [Difficulty walking or maintaining balance]

• 🚨 चक्कर लाग्ने वा बेहोश हुने [Dizziness or fainting spells]

• 🚨 अस्पष्ट दृष्टि वा श्रवणशक्तिमा अचानक कमी [Sudden blurred vision or hearing loss]

• 🚨 मांसपेशीमा गम्भीर कमजोरी [Severe muscle weakness]

• 🚨 औषधिको साइड इफेक्टले गर्दा असामान्य लक्षणहरू [Unusual symptoms due to medication side effects]

• 🚨 शरीरको कुनै भागमा अचानक दुखाइ वा सुन्निएको [Sudden pain or swelling in any body part]

• 🚨 लडेपछि उठ्न नसक्नु [Inability to get up after a fall]

वृद्धवृद्धाको स्वास्थ्य र सुरक्षाका लागि यी संकेतहरूलाई बेवास्ता नगर्नुहोस्। समयमै चिकित्सकको परामर्शले गम्भीर जटिलताहरूबाट बच्न मद्दत गर्छ। चिन्ता नलिनुहोस्, सही हेरचाहले धेरै फरक पार्छ।

निष्कर्ष [Conclusion]

वृद्धवृद्धामा लडेर हुने चोटपटक [Elderly Falls] एक रोकथाम गर्न सकिने समस्या हो। नेपालमा, वृद्ध जनसंख्याको स्वास्थ्य र सुरक्षा सुनिश्चित गर्न यसको रोकथाममा ध्यान दिनु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ। घरको वातावरण सुरक्षित बनाउने, नियमित व्यायाम गर्ने, सन्तुलित आहार लिने र नियमित स्वास्थ्य जाँच गराउने जस्ता सरल उपायहरू अपनाएर लड्ने जोखिमलाई उल्लेखनीय रूपमा कम गर्न सकिन्छ।

तपाईंको परिवारका वृद्ध सदस्यहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नका लागि आजैबाट यी रोकथामका उपायहरू अपनाउनुहोस्। कुनै पनि असामान्य लक्षण देखिएमा वा लड्ने जोखिम महसुस भएमा ढिला नगरी चिकित्सकको सल्लाह लिनुहोस्। स्वस्थ र सुरक्षित जीवनयापनका लागि सचेतना र सक्रियता दुवै महत्त्वपूर्ण छन्।

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू [FAQs]

प्रश्न: वृद्धवृद्धा किन बढी लड्छन् [Why do elderly people fall more often]?

उत्तर: वृद्धवृद्धामा मांसपेशी कमजोर हुने, सन्तुलनमा कमी आउने, दृष्टि र श्रवणशक्ति कमजोर हुने, पुराना रोगहरू र औषधिको साइड इफेक्टका कारण लड्ने सम्भावना बढी हुन्छ। घरको असुरक्षित वातावरण पनि एक प्रमुख कारण हो।

प्रश्न: लडेपछि के गर्नुपर्छ [What to do after a fall]?

उत्तर: यदि कोही लडेमा, पहिले उनीहरूलाई शान्त पार्नुहोस्। कुनै गम्भीर चोट लागेको छ कि छैन जाँच गर्नुहोस्। यदि टाउकोमा चोट लागेको छ, हड्डी भाँचिएको शंका छ, वा अत्यधिक रक्तस्राव भएको छ भने तुरुन्तै स्वास्थ्य संस्थामा लैजानुहोस्। सानो चोटपटकको लागि प्राथमिक उपचार गर्नुहोस्।

प्रश्न: वृद्धवृद्धामा लड्ने जोखिम कसरी कम गर्न सकिन्छ [How can the risk of falling be reduced in the elderly]?

उत्तर: घरको वातावरण सुरक्षित बनाउने, नियमित व्यायाम गर्ने (सन्तुलन [balance] र शक्ति [strength] बढाउने), नियमित स्वास्थ्य जाँच गराउने, औषधिको समीक्षा गर्ने, उचित जुत्ता लगाउने, र आवश्यक परेमा सहायक उपकरणहरू प्रयोग गरेर जोखिम कम गर्न सकिन्छ।

प्रश्न: कुन प्रकारका व्यायामहरू लड्ने जोखिम कम गर्न उपयोगी हुन्छन् [Which types of exercises are useful for reducing the risk of falling]?

उत्तर: सन्तुलन [balance], शक्ति [strength] र लचकता [flexibility] बढाउने व्यायामहरू जस्तै हिँडडुल [walking], योग [yoga], ताई ची [Tai Chi], र हल्का स्ट्रेचिङ [stretching] उपयोगी हुन्छन्। फिजियोथेरापिस्ट [physiotherapist] को सल्लाहमा उपयुक्त व्यायाम छनौट गर्नुहोस्।

प्रश्न: के औषधिको साइड इफेक्टले पनि लड्ने जोखिम बढाउँछ [Do medication side effects also increase the risk of falling]?

उत्तर: हो, केही औषधिहरू जस्तै निद्रा लाग्ने औषधि, रक्तचाप घटाउने औषधि, डिप्रेसनका औषधिहरू [antidepressants] र मांसपेशी आराम दिने औषधिहरूले चक्कर लाग्ने, निद्रा लाग्ने वा सन्तुलन गुमाउने जस्ता साइड इफेक्टहरू निम्त्याउन सक्छन् जसले लड्ने जोखिम बढाउँछ।

प्रश्न: नेपालमा वृद्धवृद्धाका लागि लड्ने रोकथामका लागि केही विशेष कार्यक्रमहरू छन् [Are there any special programs for fall prevention for the elderly in Nepal]?

उत्तर: नेपालमा राष्ट्रिय स्तरमा विशिष्ट 'लड्ने रोकथाम' कार्यक्रमहरू कमै छन्, तर विभिन्न गैर-सरकारी संस्थाहरू [NGOs] र सामुदायिक स्वास्थ्य कार्यक्रमहरूले वृद्धवृद्धाका लागि स्वास्थ्य शिविर, व्यायाम कार्यक्रम र चेतनामूलक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने गर्छन्। स्थानीय स्वास्थ्य चौकी वा नगरपालिकामा यसबारे जानकारी लिन सकिन्छ।

प्रश्न: लडेर हुने चोटपटकबाट बच्न कस्तो आहार [diet] अपनाउनुपर्छ?

उत्तर: हड्डी र मांसपेशीलाई बलियो बनाउन क्याल्सियम [calcium], भिटामिन डी [vitamin D] र प्रोटिन [protein] युक्त सन्तुलित आहार आवश्यक छ। दूध, दही, हरियो सागसब्जी, माछा, अण्डा, दाल र गेडागुडी जस्ता खानेकुराहरू समावेश गर्नुहोस्। पर्याप्त पानी पिउनु पनि महत्त्वपूर्ण छ।

सन्दर्भहरू [Sources]

• • WHO Fact Sheet: Falls (2024) ↗

• • Centers for Disease Control and Prevention (CDC): Falls Prevention (2023) ↗

• • Ministry of Health and Population, Nepal: National Health Policy (2076) ↗

• • National Institute for Health and Care Excellence (NICE) Guideline: Falls in older people: assessing risk and prevention (2013) ↗

• • Journal of Nepal Medical Association: Prevalence and Risk Factors of Falls among Elderly Population in Kathmandu Valley (2019) ↗

• • Nepal Demographic and Health Survey (NDHS) 2022: Key Indicators Report ↗

बाह्य लिङ्कहरू तिनीहरूको सम्बन्धित संस्थाहरूको स्वामित्वमा छन्।

⚠️ चिकित्सा अस्वीकरण [Medical Disclaimer]

यो लेख केवल शैक्षिक उद्देश्य [Educational Purpose] को लागि हो र व्यक्तिगत चिकित्सा सल्लाह [Medical Advice] को विकल्प होइन। कुनै स्वास्थ्य समस्याको लागि सधैं योग्य डाक्टर [Qualified Doctor] सँग सल्लाह लिनुहोस्। यदि तपाईंलाई आकस्मिक स्वास्थ्य समस्या [Medical Emergency] छ भने, तुरुन्त नजिकको अस्पताल [Hospital] मा जानुहोस् वा १०२ (एम्बुलेन्स) मा फोन गर्नुहोस्।