छोटो उत्तर: १० वर्षमाथिका बालबालिका र वयस्क (वृद्धसमेत) मा आराम गरिरहेको बेला मुटुको धड्कन प्रति मिनेट ६० देखि १०० हुनु सामान्य मानिन्छ। राम्ररी तालिम गरेका खेलाडीमा यो ४० देखि ६० सम्म हुन सक्छ। साना बच्चामा धड्कन वयस्कभन्दा छिटो हुन्छ।
मानिसहरू यसरी पनि खोज्छन्: mutu ko dhadkan kati hunu parxa, normal heart rate kati hunu parxa, pulse kati hunu parxa, nadi kasari jachne
उमेर अनुसार आराम गर्दाको धड्कन
तलको तालिकामा आराम गरिरहेको बेलाको सामान्य दर (प्रति मिनेट धड्कन) दिइएको छ।
| उमेर | सामान्य दर (प्रति मिनेट) |
|---|---|
| नवजात (० देखि १ महिना) | ७० – १९० |
| शिशु (१ देखि ११ महिना) | ८० – १६० |
| १ – २ वर्ष | ८० – १३० |
| ३ – ४ वर्ष | ८० – १२० |
| ५ – ६ वर्ष | ७५ – ११५ |
| ७ – ९ वर्ष | ७० – ११० |
| १० वर्षमाथि र वयस्क | ६० – १०० |
| राम्ररी तालिम गरेका खेलाडी | ४० – ६० |
यी दायरा आराम गरेको अवस्थाका हुन्। हिँडडुल, व्यायाम वा काम गरेपछि धड्कन बढ्नु स्वाभाविक हो।
नाडी (pulse) कसरी जाँच्ने
नाडी जाँच्दा मुटु एक मिनेटमा कति पटक धड्किन्छ भन्ने थाहा हुन्छ।
- पहिले आराम गर्नुहोस्: आराम गर्दाको दर नाप्न कम्तीमा १० मिनेट बसेर आराम गर्नुहोस्।
- ठाउँ छान्नुहोस्: हत्केलाको भित्री भागतिर, बुढी औँलाको जरामुनि नाडीमा; वा घाँटीमा, कण्ठको छेउमा।
- औँला राख्नुहोस्: चोर औँला र माझी औँला हल्का थिचेर राख्नुहोस्।
- गन्नुहोस्: पूरा एक मिनेट गन्नुहोस्। वा ३० सेकेन्ड गनेर २ ले गुणा गर्नुहोस्। १५ सेकेन्ड गनेर ४ ले, वा १० सेकेन्ड गनेर ६ ले गुणा गर्दा पनि प्रायः ठिक आउँछ।
घाँटीमा जाँच्दा ध्यान दिनुहोस्: बसेर वा पल्टिएर मात्र जाँच्नुहोस्। घाँटीको दुवैतिर एकै पटक नथिच्नुहोस्।
गन्ने बेला धड्कन नियमित तालमा छ कि छैन भन्ने पनि ख्याल गर्नुहोस्।
धड्कन धेरै वा थोरै भए के बुझ्ने
- आराम गर्दा पनि धड्कन लगातार सामान्यभन्दा धेरै वा थोरै रहिरहे स्वास्थ्यकर्मीलाई देखाउनुपर्छ।
- धड्कन अनियमित (कहिले छिटो, कहिले रोकिएजस्तो) भए जाँच गराउनुपर्छ।
- नाडी धेरै कडा र उफ्रिने खालको भएर केही मिनेटभन्दा बढी रहे पनि देखाउनुपर्छ।
- नाडी भेट्टाउनै गाह्रो भए नसा साँघुरिएको संकेत हुन सक्छ।
- खेलाडी वा नियमित व्यायाम गर्नेमा धड्कन ६० भन्दा कम हुनु सामान्य हुन सक्छ।
मुटु ढुकढुक गरेको, छिटो वा अनियमित धड्केको महसुस भए हेर्नुहोस्: मुटु धड्किनु।
कहिले डाक्टरकहाँ जाने
यी अवस्थामा स्वास्थ्य संस्थामा जाँच गराउनुहोस्:
- मुटु ढुकढुक बारम्बार हुने वा झन् धेरै हुन थालेको
- ढुकढुक केही मिनेटभन्दा लामो समय रहने
- पहिलेदेखि मुटुको रोग छ, वा परिवारमा मुटुको समस्या भएको इतिहास छ
मुटुसँग जोडिएका अन्य लक्षण बुझ्न मुटुका लक्षण र मुटुको स्वास्थ्य गाइड पढ्नुहोस्।
> तुरुन्त स्वास्थ्य संस्था जानुपर्ने लक्षण: > - मुटु ढुकढुक नरोकिनु, साथमा छाती दुख्नु > - धड्कन छिटो वा अनियमित हुँदा सास फेर्न गाह्रो हुनु > - रिँगटा लाग्नु वा बेहोस हुनु > - व्यायाम गर्दा बेहोस हुनु > - बेहोस भएको व्यक्ति सास नफेर्ने वा तुरुन्त नब्युँझने
धेरै सोधिने प्रश्न
Normal heart rate kati hunu parxa?
वयस्कमा आराम गर्दा प्रति मिनेट ६० देखि १०० धड्कन सामान्य हो।
Bachha ko mutu ko dhadkan kati hunxa?
उमेर अनुसार फरक हुन्छ। नवजातमा ७० देखि १९० र शिशुमा ८० देखि १६० सम्म सामान्य हो। माथिको तालिका हेर्नुहोस्।
Pulse kasari check garne?
आराम गरेपछि नाडीमा दुई औँला राखेर ३० सेकेन्ड गन्नुहोस् र २ ले गुणा गर्नुहोस्।
Mutu ko dhadkan 100 bhanda badhi bhayo bhane?
व्यायाम वा काम गरेपछि बढ्नु स्वाभाविक हो। तर आराम गर्दा पनि लगातार धेरै रहे स्वास्थ्यकर्मीलाई देखाउनुहोस्। छाती दुखे, सास फेर्न गाह्रो भए वा बेहोस भए तुरुन्त अस्पताल जानुहोस्।
Mutu ko dhadkan 60 bhanda kam hunu khatarnak ho?
नियमित व्यायाम गर्ने खेलाडीमा ४० देखि ६० सम्म सामान्य हुन सक्छ। अरूमा लगातार कम रहे जाँच गराउनुहोस्।
Mutu ko dhadkan kina badhxa?
MedlinePlus अनुसार नाडी नाप्दा स्वास्थ्यबारे महत्त्वपूर्ण कुरा थाहा हुन्छ, र आफ्नो सामान्य दरभन्दा फरक परिवर्तन स्वास्थ्य समस्याको संकेत हुन सक्छ। आराम गर्दा पनि लगातार धेरै रहने धड्कनलाई tachycardia र सामान्यभन्दा कम रहनेलाई bradycardia भनिन्छ। छिटो नाडी संक्रमण वा शरीरमा पानीको कमी (dehydration) को संकेत हुन सक्छ।
NHS अनुसार मुटु ढुकढुक गरेको महसुस हुनु (palpitations) सामान्य कुरा हो र प्रायः गम्भीर हुँदैन। यसका सामान्य कारण:
- कडा व्यायाम
- निद्रा नपुग्नु
- तनाव र चिन्ता
- केही औषधि (औषधिसँग आउने पर्चा पढ्नुहोस्)
- रक्सी, क्याफिन, निकोटिन र लागु पदार्थ
कसैलाई गर्भावस्थामा वा महिनावारी रोकिने बेला (menopause) पनि यस्तो हुन्छ। आइरनको कमीले हुने रक्तअल्पता, थाइराइड धेरै सक्रिय हुनु, वा मुटुको लय वा भल्भको समस्याले पनि धड्कन बढेको महसुस हुन सक्छ। कुनै रोगले गर्दा नभएमा तनाव, चुरोट, क्याफिन र रक्सीबाट टाढा रहँदा मद्दत गर्छ।
Nadi aru kata check garna sakinxa?
नाडी त्यस्ता ठाउँमा छामिन्छ जहाँ धमनी छालाको नजिकबाट जान्छ। नाडी र घाँटीबाहेक यी ठाउँमा पनि नाडी छाम्न सकिन्छ:
- घुँडाको पछाडि
- groin (तिघ्रा र पेट जोडिने ठाउँ)
- कन्चट
- खुट्टाको माथिल्लो वा भित्री भाग
नाडी भेटेपछि १० वा १५ सेकेन्ड गनेर गुणा गर्दा पनि प्रायः ठीकै नतिजा आउँछ। व्यायाम गर्दा वा व्यायाम गर्नेबित्तिकै नापेको नाडीले शरीरको फिटनेसबारे बताउँछ।
Mutu ko dhadkan ko janch kasari garinxa?
कारण पत्ता लगाउन ECG गरिन सक्छ। यसमा छालामा साना प्याड टाँसेर मुटुबाट आउने विद्युतीय संकेत जाँचिन्छ। आवश्यक परे मुटु रोग विशेषज्ञ (cardiologist) कहाँ पठाइन्छ। नाडी भेट्टाउन गाह्रो भए धमनीमा अवरोध छ कि भनेर Doppler जाँच गरिन सक्छ। यस्तो अवरोध मधुमेह भएका वा कोलेस्ट्रोलले धमनी कडा भएका व्यक्तिमा बढी हुन्छ। मुटुको समस्याले गर्दा भए धड्कन नियन्त्रण गर्ने औषधि वा प्रक्रिया चाहिन सक्छ, जुन डाक्टरको सल्लाहमा मात्र हुन्छ।
स्रोतहरू
- MedlinePlus — Pulse: https://medlineplus.gov/ency/article/003399.htm
- NHS — Heart palpitations: https://www.nhs.uk/conditions/heart-palpitations/
- NHS — Fainting: https://www.nhs.uk/conditions/fainting/
यो लेख शैक्षिक उद्देश्यका लागि हो, चिकित्सकीय परामर्शको विकल्प होइन।