Instagram वा TikTok स्क्रोल गर्दा-गर्दै आफूलाई कमजोर वा कम सुन्दर महसुस भएको छ? तपाईं मात्र होइन — यो धेरै किशोर-किशोरीले अनुभव गर्ने वास्तविक कुरा हो, र यसको पछाडि वैज्ञानिक कारण छ।
सामाजिक सञ्जालले किन यस्तो महसुस गराउँछ?
एक अध्ययन अनुसार, लगभग आधा (४६%) किशोर-किशोरीले सामाजिक सञ्जालमा देखिने फोटोले आफ्नो शरीरबारे नराम्रो महसुस गराउँछ भनेका छन्। यसको मुख्य कारण के हो भने, सामाजिक सञ्जालमा देखिने फोटो प्रायः सम्पादित (Edited) र सावधानीपूर्वक छानिएका हुन्छन् — यो कसैको वास्तविक, सामान्य दिन होइन, बरु उसको सबैभन्दा राम्रो क्षण मात्र हो। यस्ता फोटोसँग आफ्नो सामान्य दिनको तुलना गर्नु स्वाभाविक रूपमा अन्यायपूर्ण हुन्छ।
अनुसन्धानले दिनको ३ घण्टाभन्दा बढी सामाजिक सञ्जालमा बिताउने किशोर-किशोरीमा चिन्ता र निराशाका लक्षण देखिने सम्भावना ६०% बढी रहेको देखाएको छ।
साथीको दबाब (Peer Pressure)
साथीहरूले जस्तो देखिन वा व्यवहार गर्न दबाब दिँदा, आफ्नै पहिचान बिर्सिने खतरा हुन्छ। यो सामान्य हो, तर सम्झनुहोस्: वास्तविक साथीले तपाईंलाई जस्तो हुनुहुन्छ त्यस्तै स्वीकार्छ, बदल्न कर लगाउँदैन।
एक्लोपन (Loneliness)
ठमाठम सामाजिक सञ्जालमा भएर पनि एक्लो महसुस हुनु सामान्य भइरहेको छ — किनभने अनलाइन "जोडिनु" र वास्तविक, गहिरो जडान (Connection) उस्तै होइनन्। स्क्रिनमा धेरै समय बिताउँदा वास्तविक जीवनका साथीसँग बिताउने समय घट्न सक्छ, जसले एक्लोपन झन् बढाउन सक्छ।
के गर्दा फरक पर्छ?
- तुलना सीमित गर्नुहोस्: सामाजिक सञ्जालमा देखिने कुरा वास्तविकताको सम्पूर्ण चित्र होइन भन्ने सधैं सम्झनुहोस्।
- आफूलाई मन पर्ने कुरामा लाग्नुहोस्: खेलकुद, संगीत, चित्रकला, स्वयंसेवा जस्ता गतिविधिले "म कस्तो देखिन्छु" भन्दा "म के गर्न सक्छु" मा आधारित आत्मविश्वास बनाउन मद्दत गर्छ — यो बढी स्थिर र गहिरो हुन्छ।
- वास्तविक सम्बन्धमा समय दिनुहोस्: साथीसँग प्रत्यक्ष भेटघाट वा फोनमा कुरा गर्दा, स्क्रिनमार्फतको भन्दा बढी साँचो जडान महसुस हुन्छ।
- स्क्रिन-फ्री समय राख्नुहोस्: दिनको केही समय फोनबाट टाढा बस्नु मानसिक स्वास्थ्यका लागि राम्रो हुन्छ।
- खोलेर कुरा गर्नुहोस्: यस्ता भावना भरोसा गर्न सकिने साथी, परिवार, वा काउन्सिलरसँग बाँड्दा हल्का महसुस हुन्छ।
यो याद राख्नुहोस्
तपाईंको मूल्य तपाईं कस्तो देखिनुहुन्छ वा कतिजनाले "Like" गरे भन्नेमा भर पर्दैन। यदि यी भावना निरन्तर र भारी भइरहेका छन् भने, कसैसँग कुरा गर्नु — यो कमजोरी होइन, आफ्नो हेरचाह गर्ने तरिका हो।
कहिले डाक्टर वा काउन्सिलर भेट्ने?
- शरीरको आकारबारे चिन्ताले खानपानमा ठूलो परिवर्तन ल्याएमा (हाम्रो खानपानसम्बन्धी विकार लेख हेर्नुहोस्)।
- सामाजिक सञ्जालले दैनिक जीवन र मुडमा गम्भीर असर पारेमा।
- एक्लोपन वा निराशाको भावना लगातार रहिरहेमा, काउन्सिलरसँग कुरा गर्नु उपयोगी हुन्छ।
सन्दर्भ
- Child Mind Institute. "Effects of Social Media on Teenagers' Mental Health." Available at: childmind.org
- PMC. "The Impact of Social Media on Adolescent Body Image: A Comprehensive Review." Available at: PMC12437731